Apikal Rezeksiyon

Apikal rezeksiyon (kök ucu ameliyatı), kanal tedavisi yapılmış bir dişin kök ucunda iltihap sürdüğünde uygulanan küçük bir cerrahi işlemdir. Kök ucunun üstündeki dişeti ve ince kemik açılır, iltihaplı doku temizlenir, kökün en uçtaki birkaç milimetresi kesilip çıkarılır ve kanalın ucu aşağıdan kapatılır. Diş yerinde kalır; üstündeki dolgu, kaplama ya da köprüye dokunulmaz.

Amacı, çekimi gündeme gelmiş bir dişi kurtarmaktır. Ama her inatçı iltihabın cevabı bu değildir; hangi durumda işe yaradığını, hangi durumda boşuna bir uğraş olacağını aşağıda anlatıyoruz.

Kanal tedavisinden sonra iltihap neden geçmez?

Kök kanalları düz borular değildir. Özellikle kök ucuna yakın bölgede yan kanallar, ince dallanmalar ve kıvrımlar bulunur; kanal tedavisinde bunların bir kısmına ulaşmak mümkün olmayabilir. Kök ucunun dışına yerleşmiş bakteri toplulukları, kanal içinden ulaşılamayan bir kist ya da dolgu sırasında kök ucundan taşmış malzeme de iltihabın sürmesine yol açabilir. Hasta bunu çoğu zaman tekrarlayan hafif ağrı, dişetinde zaman zaman açılıp kapanan küçük bir sivilce (fistül) ya da yalnızca röntgende küçülmeyen bir koyu alan olarak fark eder.

Kökün en uçtaki yaklaşık üç milimetresi, bu dallanmaların en yoğun olduğu kısımdır. Apikal rezeksiyonda tam olarak o bölüm çıkarılır.

Önce kanal yenileme mi, doğrudan cerrahi mi?

Çoğu durumda ilk tercih kanal tedavisinin yenilenmesidir: eski dolgu sökülür, kanallar baştan temizlenir. Bu yol kanalın tamamına ulaşır; cerrahi ise yalnızca ucunu temizler. Yine de cerrahinin öne çıktığı durumlar vardır:

• Dişte sökülmesi köke zarar verebilecek uzun bir pivot ya da yeni ve iyi oturan bir kaplama veya köprü varsa,
• Kanal tıkanmışsa, içinde kırık bir alet kalmışsa ya da kanal yolu daha önce saptırılmışsa,
• Düzgün yapılmış bir kanal yenilemeye rağmen iltihap sürüyorsa,
• Kök ucundaki lezyonun ne olduğunu kesin anlamak için doku örneği gerekiyorsa.

Bazen ikisi sırayla planlanır: önce kanal yenilenir, iyileşme beklenir, yetmezse cerrahiye geçilir.

Hangi dişler için uygun değil?

Kökünde dikey bir çatlak olan diş, kök ucu kesilerek kurtarılamaz; çatlak bakteriye açık bir yol olarak kalır ve doğru karar çoğu zaman diş çekimidir. Kökü zaten kısa olan, ileri dişeti hastalığı nedeniyle kemik desteği azalmış ya da kalan diş dokusu yeni bir dolgu veya kaplamayı taşıyamayacak kadar zayıf dişlerde de işlem anlamını yitirir: kökten birkaç milimetre daha almak dişi taşıyamaz hale getirebilir. Böyle bir dişte dürüst cevap, cerrahiyle zaman kazanmaya çalışmak değil, dişin yerine ne konacağını planlamaktır.

Kök ucuna nasıl ulaşılır?

1. Tomografi ve plan. Kök ucunun konumu, lezyonun büyüklüğü ve yakındaki yapılar — alt çenede sinir, üst çenede sinüs — üç boyutlu görüntüyle değerlendirilir.
2. Anestezi ve giriş. Lokal anestezi altında dişeti küçük bir kesiyle kaldırılır, kök ucunun üstündeki ince kemikte bir pencere açılır.
3. Temizlik ve kesim. İltihaplı doku temizlenir, kökün ucu yaklaşık üç milimetre kısaltılır. Çıkarılan doku patoloji incelemesine gönderilir; lezyon büyük bir kist çıkarsa kist de zarıyla birlikte aynı seansta çıkarılır.
4. Uçtan kapatma. Kanalın kesilen ucunda küçük bir boşluk hazırlanır ve dokuyla uyumlu biyoseramik bir malzemeyle kapatılır.
5. Dikiş. Dişeti yerine dikilir; dikişler genellikle bir hafta içinde alınır.

Ön dişlerde işlem çoğunlukla yarım saat ile bir saat arasında sürer. Azı dişlerinde, özellikle alt çenede, köke ulaşmak zorlaştığı için daha uzun sürer; bu dişlerde bazen cerrahi yerine başka seçenekler daha mantıklıdır.

İyileşme nasıl ilerler?

İşlem sırasında anestezi nedeniyle genellikle ağrı hissedilmez. Sonraki iki üç gün şişlik ve hassasiyet olur; şişlik çoğunlukla ikinci gün en belirgindir, bazen dudakta ya da yanakta hafif morarma görülür. İlk gün aralıklı soğuk uygulama, birkaç gün yumuşak gıda ve bölgeyi zorlamadan ağız hijyeni yeterlidir. Dikiş yerine bakmak için dudağınızı çekip durmayın; bu yarayı açabilir.

Kemiğin dolması aylar sürer. Altıncı ayda ve birinci yılda çekilen röntgenler koyu alanın küçülüp küçülmediğini gösterir. Çalışmalar, günümüz tekniğiyle yapılan apikal cerrahide vakaların büyük çoğunluğunda iyileşme bildiriyor; yine de sonuç büyük ölçüde doğru diş seçimine bağlıdır. Yüzde hızla büyüyen şişlik, ateş ya da yutma güçlüğü olursa beklemeyin; bize ya da en yakın acile başvurun.

İzmir'deki kliniğimizde bu karar tomografi ve eski kanal tedavisinin değerlendirilmesiyle verilir. Ücret dişin konumuna, kanal yenileme gerekip gerekmediğine ve varsa ek işlemlere göre değişir; mevzuat gereği tanıtım metninde rakam veremiyoruz, muayenede öğreniyorsunuz.