Resekcja wierzchołka korzenia

Resekcja wierzchołka korzenia (apikoektomia) to niewielki zabieg chirurgiczny wykonywany wtedy, gdy przy wierzchołku korzenia zęba po leczeniu kanałowym utrzymuje się stan zapalny. Odsłaniamy dziąsło i cienką warstwę kości nad wierzchołkiem, usuwamy tkankę zapalną, odcinamy ostatnie kilka milimetrów korzenia i zamykamy kanał od strony wierzchołka. Ząb zostaje na swoim miejscu; wypełnienia, korony ani mostu, które go pokrywają, nie ruszamy.

Celem jest uratowanie zęba, którego usunięcie już wchodzi w grę. Nie każdy uporczywy stan zapalny jest jednak wskazaniem do tego zabiegu — poniżej wyjaśniamy, kiedy ma on sens, a kiedy byłby daremnym wysiłkiem.

Dlaczego stan zapalny nie ustępuje po leczeniu kanałowym?

Kanały korzeniowe nie są prostymi rurkami. Zwłaszcza w pobliżu wierzchołka mają kanały boczne, cienkie odgałęzienia i zakrzywienia; podczas leczenia kanałowego do części z nich nie da się dotrzeć. Stan zapalny mogą też podtrzymywać kolonie bakterii osiadłe na zewnątrz wierzchołka korzenia, torbiel, do której nie ma dostępu od strony kanału, albo materiał, który podczas wypełniania wydostał się poza wierzchołek. Pacjent zauważa to zwykle jako nawracający, niezbyt silny ból, małą „krostkę” na dziąśle, która co jakiś czas się otwiera i zamyka (przetokę), albo wyłącznie jako ciemne pole na zdjęciu RTG, które się nie zmniejsza.

Ostatnie mniej więcej trzy milimetry korzenia to miejsce, w którym tych odgałęzień jest najwięcej. Podczas resekcji usuwamy właśnie ten fragment.

Najpierw powtórne leczenie kanałowe czy od razu zabieg?

W większości przypadków pierwszym wyborem jest powtórne leczenie kanałowe: usuwamy stare wypełnienie i oczyszczamy kanały od nowa. Ta droga obejmuje cały kanał, a zabieg chirurgiczny oczyszcza tylko jego koniec. Są jednak sytuacje, w których chirurgia wysuwa się na pierwszy plan:

• gdy w zębie jest długi wkład koronowo-korzeniowy, którego usunięcie mogłoby uszkodzić korzeń, albo nowa, dobrze dopasowana korona lub most;
• gdy kanał jest niedrożny, tkwi w nim złamane narzędzie lub przy wcześniejszym leczeniu zboczono z jego przebiegu;
• gdy mimo prawidłowo przeprowadzonego powtórnego leczenia kanałowego stan zapalny się utrzymuje;
• gdy potrzebny jest wycinek tkanki, by ustalić, czym dokładnie jest zmiana przy wierzchołku.

Czasem planujemy oba etapy po kolei: najpierw powtórne leczenie kanałowe, potem czekamy na gojenie, a jeśli to nie wystarczy, przechodzimy do zabiegu.

W jakich zębach ten zabieg nie ma sensu?

Zęba z pionowym pęknięciem korzenia nie uratuje skrócenie wierzchołka — pęknięcie pozostaje otwartą drogą dla bakterii, a właściwą decyzją jest zwykle usunięcie zęba. Zabieg traci sens również w zębach z krótkim korzeniem, z podparciem kostnym zmniejszonym przez zaawansowaną chorobę przyzębia albo z tak małą ilością własnych tkanek, że nie utrzymają nowego wypełnienia czy korony: odcięcie kolejnych kilku milimetrów korzenia może sprawić, że korzeń przestanie dźwigać ząb. W takim przypadku uczciwą odpowiedzią nie jest kupowanie czasu zabiegiem, tylko zaplanowanie, co zastąpi ten ząb.

Jak dociera się do wierzchołka korzenia?

1. Tomografia i plan. Położenie wierzchołka, wielkość zmiany i sąsiednie struktury — w żuchwie nerw, w szczęce zatokę — oceniamy na obrazie trójwymiarowym.
2. Znieczulenie i dostęp. W znieczuleniu miejscowym odwarstwiamy dziąsło przez niewielkie nacięcie i w cienkiej kości nad wierzchołkiem otwieramy okienko.
3. Oczyszczenie i resekcja. Usuwamy tkankę zapalną i skracamy korzeń o około trzy milimetry. Usuniętą tkankę wysyłamy do badania histopatologicznego; jeśli zmiana okaże się dużą torbielą, podczas tego samego zabiegu usuwamy ją w całości razem z wyściółką.
4. Zamknięcie od strony wierzchołka. Na odciętym końcu kanału przygotowujemy niewielką wnękę i zamykamy ją biozgodnym materiałem bioceramicznym.
5. Szwy. Dziąsło przyszywamy na miejsce; szwy zwykle zdejmujemy w ciągu tygodnia.

Przy zębach przednich zabieg trwa zwykle od pół godziny do godziny. Przy zębach trzonowych, zwłaszcza w żuchwie, dostęp do korzenia jest trudniejszy, więc trwa dłużej; w tych zębach rozsądniejsze bywają inne rozwiązania niż chirurgia.

Jak przebiega gojenie?

Dzięki znieczuleniu podczas zabiegu zwykle nie czujesz bólu. Przez następne dwa–trzy dni pojawiają się obrzęk i tkliwość; obrzęk jest najczęściej najwyraźniejszy drugiego dnia, czasem na wardze lub policzku widać niewielki siniak. Wystarczą przerywane zimne okłady w pierwszym dniu, przez kilka dni miękkie jedzenie i higiena jamy ustnej, która nie obciąża okolicy rany. Nie odciągaj co chwilę wargi, żeby obejrzeć szwy — możesz w ten sposób otworzyć ranę.

Wypełnianie się ubytku kością trwa miesiące. Zdjęcia RTG wykonane po sześciu miesiącach i po roku pokazują, czy ciemne pole się zmniejsza. Badania wskazują, że po resekcji wykonanej współczesną techniką wyleczenie następuje w zdecydowanej większości przypadków; wynik zależy jednak w dużej mierze od właściwego doboru zęba. Jeśli pojawi się szybko narastający obrzęk twarzy, gorączka lub trudności z połykaniem, nie czekaj: zgłoś się do nas albo na najbliższy szpitalny oddział ratunkowy — jeśli nie jesteś w Izmirze, od razu tam.

W naszej klinice w Izmirze decyzję podejmujemy na podstawie tomografii i oceny wcześniejszego leczenia kanałowego. Koszt zależy od położenia zęba, od tego, czy potrzebne jest powtórne leczenie kanałowe, oraz od ewentualnych zabiegów dodatkowych; pisemną, szczegółową wycenę otrzymasz po badaniu.