Usuwanie ósemek

Ósemki, czyli zęby mądrości (trzecie zęby trzonowe), znajdują się na samym końcu łuku zębowego i u większości osób wyrzynają się między 17. a 25. rokiem życia. Jeśli w szczęce lub żuchwie brakuje miejsca, mogą nie wyrżnąć się całkowicie, ułożyć się bokiem albo w całości pozostać w kości. Ósemki sprawiające problemy należą do najczęściej usuwanych zębów — ale twierdzenie, że „każdą ósemkę trzeba usunąć”, nie jest prawdą.

Ta strona odpowiada na pytania typowe dla ósemek: którą usunąć, czym jest zapalenie okołokoronowe, co oznacza bliskość nerwu i jak przebiega obrzęk. Ogólne informacje o ekstrakcji znajdziesz na stronie o usuwaniu zęba.

Którą ósemkę usunąć, a która może zostać?

Decyzja opiera się na tym, czy ząb sprawia problem już dziś, i na tym, co widzimy na zdjęciu RTG.

Kiedy zwykle zalecamy usunięcie

• Nawracające zapalenie dziąsła wokół ósemki (zapalenie okołokoronowe)
• Próchnica ósemki lub stojącego przed nią zęba trzonowego, wywołana resztkami jedzenia zalegającymi między nimi
• Zanik kości lub resorpcja korzenia na tylnej powierzchni zęba stojącego przed ósemką
• Torbiel lub inna zmiana wokół zęba — wtedy w tej samej wizycie planujemy usunięcie torbieli
• Górna ósemka, która nie ma antagonisty, wysuwa się i powoduje przygryzanie policzka

Kiedy ząb może zostać

• Ząb w pełni wyrżnięty, który styka się z zębem przeciwstawnym i daje się dobrze oczyścić szczoteczką
• Ząb w całości tkwiący w kości, bez objawów i bez zmian widocznych na zdjęciu RTG

Rutynowe usuwanie bezobjawowych, zdrowo wyglądających ósemek „na zapas, bo kiedyś mogą sprawiać problemy” to kwestia sporna; wiele wytycznych zaleca obserwowanie takich zębów podczas regularnych kontroli i na wykonywanych co pewien czas zdjęciach RTG. Powszechne jest też przekonanie, że stłoczenie zębów przednich wywołuje napór ósemek, ale badania nie dostarczają na to mocnych dowodów. Wyłącznie z tego powodu nie zalecamy ekstrakcji.

Zapalenie okołokoronowe: obrzęk dziąsła za ostatnim zębem

Pod płat dziąsła, który przykrywa częściowo wyrżniętą ósemkę, dostają się resztki jedzenia i bakterie. Efekt to pulsujący ból z tyłu jamy ustnej, obrzęknięte i krwawiące przy dotyku dziąsło, nieprzyjemny smak w ustach, ból przy przełykaniu i ograniczone otwieranie ust. Czasem powiększają się węzły chłonne pod żuchwą i pojawia się gorączka.

W fazie ostrej najpierw wyciszamy stan zapalny: przepłukujemy w gabinecie przestrzeń pod płatem dziąsła, zalecamy płukanie ust ciepłą wodą z solą i lek przeciwbólowy, a przy gorączce lub szerzącym się obrzęku dodajemy antybiotyk. Jeśli to możliwe, ząb usuwamy dopiero po ustąpieniu zapalenia. Jednorazowy epizod zapalenia okołokoronowego nie zawsze oznacza konieczność ekstrakcji; jeśli jednak nawraca, ząb najprawdopodobniej nadal będzie sprawiał kłopoty.

Stan nagły: jeśli obrzęk szerzy się na policzek, pod oko, na szyję lub pod język, jeśli przełykanie albo oddychanie staje się trudne lub masz wysoką gorączkę, to już nie jest dolegliwość ograniczona do jamy ustnej. Bez zwłoki skontaktuj się ze swoim dentystą lub zgłoś się na najbliższy szpitalny oddział ratunkowy.

Na co patrzymy na zdjęciu RTG i w tomografii?

Zdjęcie pantomograficzne pokazuje ustawienie zęba (pionowe, pochylone do przodu, poziome), kształt korzeni oraz ich położenie względem kanału nerwu w żuchwie. Przez ten kanał biegnie nerw odpowiadający za czucie w dolnej wardze, brodzie i zębach po tej stronie. Jeśli korzenie nakładają się na kanał albo na zdjęciu widać oznaki bliskiego kontaktu, zlecamy trójwymiarową tomografię stożkową (CBCT). Struktury, które na obrazie dwuwymiarowym nachodzą na siebie, w tomografii często okazują się rozdzielone warstwą kości; czasem jednak rzeczywiście się stykają. W naszej klinice w Izmirze nie podejmujemy decyzji o ekstrakcji bez zdjęcia RTG.

Ósemka blisko nerwu: ryzyko i możliwości

Przy usuwaniu dolnej ósemki może zostać naruszony jeden z dwóch nerwów przebiegających w pobliżu: podrażnienie nerwu zębodołowego dolnego, biegnącego w kanale żuchwy, może wywołać drętwienie lub mrowienie dolnej wargi i brody, a podrażnienie nerwu językowego, który przebiega po językowej stronie zęba — drętwienie lub mrowienie połowy języka. Zdarza się to u niewielu pacjentów i zwykle ustępuje w ciągu tygodni lub miesięcy; trwałe zaburzenia czucia są rzadkie. Jakie ryzyko dotyczy Twojego zęba, omawiamy przed zabiegiem, na podstawie tomografii.

Przy niektórych zębach, których korzenie wydają się splecione z nerwem, możliwa jest koronektomia: usuwa się tylko koronę zęba, a korzenie przylegające do nerwu pozostawia na miejscu. Zmniejsza to ryzyko uszkodzenia nerwu, ale jest możliwe tylko wtedy, gdy ząb jest żywy, a w okolicy korzeni nie ma zakażenia; jeśli korzenie z czasem się przemieszczą, może być potrzebny drugi zabieg.

Dzień zabiegu i przebieg obrzęku

Ósemki usuwa się najczęściej w znieczuleniu miejscowym. W pełni wyrżniętą górną ósemkę można usunąć w kilka minut; dolna ósemka leżąca w kości wymaga natomiast odsłonięcia dziąsła i podzielenia zęba. Te etapy oraz możliwe problemy, takie jak suchy zębodół, opisaliśmy szczegółowo na stronie o chirurgicznym usuwaniu zęba. Jeśli bardzo się denerwujesz, możemy też porozmawiać o leczeniu w sedacji.

Często usuwa się jednocześnie dolną i górną ósemkę po tej samej stronie; w czasie gojenia możesz gryźć drugą stroną. Usunięcie wszystkich czterech naraz też jest możliwe, ale gdy obrzęk pojawi się po obu stronach, przez pierwsze dni jedzenie sprawia trudność.

• Pierwszy dzień: drętwienie i lekkie sączenie krwi. Przykładaj z zewnątrz zimne okłady, z przerwami.
• 2.–3. dzień: obrzęk jest największy; może wystąpić ograniczone otwieranie ust oraz siniak na policzku, a nawet na szyi. Samo w sobie nie jest to powód do niepokoju.
• 4.–5. dzień: obrzęk zaczyna się zmniejszać. Od tego momentu ciepłe okłady mogą złagodzić uczucie napięcia.
• 7.–10. dzień: obrzęk w większości ustąpił, odbywa się kontrola szwów. Sztywność żuchwy może utrzymywać się jeszcze kilka dni.

W dolnym zębodole przez jakiś czas mogą zalegać resztki jedzenia. W pierwszych dniach nie ruszaj zębodołu; później oczyszczaj go ciepłą wodą w sposób, który Ci pokażemy.