Leczenie zębów zatrzymanych

Ząb zatrzymany to ząb, który mimo upływu czasu, w którym powinien się wyrżnąć, pozostaje w kości lub pod dziąsłem. Jego drogę mógł zablokować inny ząb, ząb nadliczbowy albo brak miejsca; czasem ząb od początku rozwija się w złym kierunku. Najczęściej zatrzymane są ósemki — o nich piszemy osobno na stronie o usuwaniu ósemek. Ta strona dotyczy pozostałych: przede wszystkim górnych kłów, a dalej zębów przedtrzonowych, zębów nadliczbowych blokujących wyrzynanie zębów przednich oraz siekaczy, które po urazie pozostały w kości.

W przeciwieństwie do ósemek większość tych zębów jest naprawdę potrzebna — do uśmiechu i do żucia. Dlatego pierwsze pytanie nie brzmi „czy go usunąć”, tylko „czy da się go sprowadzić na właściwe miejsce”.

Jak rozpoznać ząb zatrzymany?

Zęby zatrzymane często nie dają żadnych objawów i wychodzą na jaw przypadkiem, na rutynowym zdjęciu RTG. Warto jednak zwrócić uwagę na następujące sygnały:

• Mleczny kieł, który wciąż jest w jamie ustnej po 13.–14. roku życia
• Ząb wyrżnięty po jednej stronie, a po drugiej nie
• Szpara między zębami przednimi, która się nie zamyka, albo przechylanie się siekacza bocznego
• Twarde wybrzuszenie wyczuwalne na podniebieniu lub od strony wargi

U dzieci wczesne rozpoznanie ma duże znaczenie. Jeśli w wieku 10–11 lat nie da się wyczuć wybrzuszenia kła, trzeba wykonać zdjęcie RTG; u części dzieci wczesne usunięcie mlecznego kła może samoistnie skorygować tor wyrzynania zęba zatrzymanego.

Dlaczego wykonujemy tomografię?

Zdjęcie pantomograficzne pokazuje ząb zatrzymany, ale nie mówi, czy leży on od strony podniebienia, czy od strony wargi. Trójwymiarowa tomografia stożkowa (CBCT) pokazuje dokładne położenie i ustawienie zęba, jego odległość od korzeni sąsiednich zębów oraz to, czy w tych korzeniach nie doszło do resorpcji. Górne kły są najczęściej zatrzymane od strony podniebienia; ta informacja decyduje zarówno o podejściu chirurgicznym, jak i o planie ortodontycznym.

Najpoważniejsza szkoda, jaką może wyrządzić zatrzymany kieł, dzieje się po cichu: może on powodować resorpcję korzenia sąsiedniego siekacza. Proces ten nie boli i można go zauważyć dopiero w badaniu obrazowym.

Sprowadzić do łuku, usunąć czy obserwować?

Zatrzymany kieł można sprowadzić do łuku również u dorosłych, ale z wiekiem leczenie trwa dłużej, a wynik jest mniej przewidywalny. Ząb zrośnięty z kością (ankyloza) nie przesunie się pod działaniem sił ortodontycznych; wtedy planuje się ekstrakcję, a następnie implant lub most.

Jak wygląda odsłonięcie i ortodontyczne sprowadzenie zęba?

Najczęściej ortodonta najpierw przygotowuje miejsce dla zęba — w tym celu rozpoczyna się leczenie aparatem stałym. Następnie w znieczuleniu miejscowym usuwa się dziąsło, a w razie potrzeby także cienką warstwę kości nad zębem zatrzymanym, i przykleja się do korony zęba mały zaczep z przymocowanym do niego cienkim łańcuszkiem. Dziąsło albo przyszywa się z powrotem, pozostawiając koniec łańcuszka na zewnątrz, albo pozostawia się koronę zęba odsłoniętą; wybór zależy od położenia zęba.

Po kilku tygodniach łańcuszek mocuje się do aparatu, a ząb przez kolejne miesiące jest stopniowo przyciągany na swoje miejsce niewielkimi siłami. Proces ten przebiega równolegle z leczeniem metalowym aparatem stałym, a całkowity czas leczenia jest zwykle dłuższy niż w przypadku aparatu bez zęba zatrzymanego. Część chirurgiczna zwykle nie trwa dłużej niż godzinę; potem przez kilka dni utrzymuje się tkliwość i niewielki obrzęk.

Torbiel wokół zęba zatrzymanego

Cienki woreczek tkankowy otaczający koronę zęba zatrzymanego może czasem przekształcić się w wypełnioną płynem jamę, czyli torbiel. Najczęstszym jej typem jest torbiel zawiązkowa (folikularna). Zwykle rośnie powoli i nie boli; w miarę wzrostu może jednak przesuwać sąsiednie zęby, ścieniać kość szczęki lub żuchwy, a rzadko osiągnąć rozmiar powodujący obrzęk twarzy. Na zdjęciu RTG widać ją jako szerszy niż zwykle ciemny obszar wokół korony zęba.

Leczenie polega najczęściej na całkowitym usunięciu torbieli; ząb zatrzymany zwykle usuwa się podczas tego samego zabiegu. U dzieci przy niektórych małych torbielach można otworzyć i opróżnić torbiel, a następnie czekać, aż ząb sam się wyrżnie. Usuniętą tkankę wysyłamy do badania histopatologicznego, ponieważ niektóre rodzaje torbieli mają skłonność do nawrotów, a plan dalszych kontroli zależy od wyniku. Szczegóły znajdziesz na stronie o usuwaniu torbieli zębowej.

Po zabiegu i stany nagłe

Usunięcie zęba zatrzymanego to technicznie ekstrakcja chirurgiczna; przebieg gojenia i zalecenia są takie same jak opisane na stronie o chirurgicznym usuwaniu zęba. Jeśli pojawi się gorączka, obrzęk szerzący się w stronę oka lub szyi albo trudności z przełykaniem lub oddychaniem, bez zwłoki skontaktuj się ze swoim dentystą lub zgłoś się na najbliższy szpitalny oddział ratunkowy.

Jeśli chcesz, żebyśmy w Izmirze ocenili ząb zatrzymany u Ciebie lub Twojego dziecka, przywieź na badanie wcześniejsze zdjęcia RTG, jeśli je masz; porównanie, czy ząb przez lata zmienił położenie, pomaga doprecyzować plan.