- Gömülü dişin konumu üç boyutlu tomografiyle belirlenir
- Köpek dişi çoğu zaman çekilmeden ortodontiyle yerine getirilir
- Kist şüphesinde doku çıkarılıp patolojik incelemeye gönderilir
Gömülü diş, sürmesi gereken zamanı geçtiği halde kemiğin ya da diş etinin içinde kalan diştir. Yolu başka bir dişle, fazladan oluşmuş bir dişle ya da yetersiz yerle kapanmış olabilir; bazen diş baştan yanlış yönde gelişmiştir. En sık gömülü kalan diş 20'liktir ve onu 20'lik diş çekimi sayfasında ayrıca anlattık. Bu sayfa diğerleri için: en başta üst köpek dişleri, ardından küçük azılar, ön dişlerin sürmesini engelleyen fazla dişler ve travma sonrası gömülü kalmış kesici dişler.
20'likten farklı olarak bu dişlerin çoğu gülüşte ve çiğnemede gerçekten gereklidir. Bu yüzden ilk soru "çekelim mi" değil, "yerine getirebilir miyiz" olur.
Gömülü diş nasıl fark edilir?
Gömülü dişler çoğu zaman belirti vermez ve rutin bir röntgende tesadüfen bulunur. Şu işaretler ise bakmaya değer:
- 13–14 yaşından sonra hâlâ ağızda duran süt köpek dişi
- Bir tarafta sürmüş, diğer tarafta sürmemiş diş
- Ön dişler arasında kapanmayan boşluk ya da yan kesici dişin eğilmesi
- Damakta veya dudak tarafında ele gelen sert bir kabarıklık
Çocuklarda erken teşhis fark yaratır. 10–11 yaşlarında köpek dişinin kabarıklığı ele gelmiyorsa röntgen çekmek gerekir; bazı çocuklarda süt köpek dişinin erken çekilmesi, gömülü dişin sürme yolunu kendiliğinden düzeltebilir.
Neden tomografi çekiyoruz?
Panoramik röntgen gömülü dişi gösterir ama damak tarafında mı, dudak tarafında mı olduğunu söylemez. Üç boyutlu tomografi (CBCT) dişin tam konumunu, açısını, komşu köklere ne kadar yakın olduğunu ve o köklerde erime olup olmadığını gösterir. Üst köpek dişleri çoğunlukla damak tarafında gömülü kalır; bu bilgi hem cerrahi yaklaşımı hem de ortodontik planı belirler.
Gömülü köpek dişinin en önemli zararı sessizdir: yanındaki kesici dişin kökünü eritebilir. Bu ağrı yapmadan ilerler ve ancak görüntülemede fark edilir.
Yerine getirmek mi, çıkarmak mı, izlemek mi?
| Yol | Ne zaman uygun | Ne gerektirir |
|---|---|---|
| Cerrahi açma ve ortodonti | Diş sağlıklı, açısı ve derinliği uygun; hasta çoğunlukla genç | Kısa bir cerrahi işlem ve aylar süren tel tedavisi |
| Çekim | Diş yatay ya da çok yüksekte, kemiğe kaynamış, komşu köklere zarar veriyor ya da yetişkinde yer yok | Boşluğun ortodontiyle kapatılması ya da protetik olarak doldurulması |
| İzlemek | Derinde, belirti vermiyor, komşu dişlere ve kemiğe zarar yok | Aralıklı röntgen kontrolü |
Yetişkinlerde de gömülü köpek dişi yerine getirilebilir, ama yaş ilerledikçe süre uzar ve sonuç daha az öngörülebilir olur. Kemiğe kaynamış (ankiloze) bir diş ortodontik kuvvetle hareket etmez; bu durumda çekim ve ardından implant ya da köprü planlanır.
Cerrahi açma ve ortodontik çekme nasıl yapılır?
Çoğu zaman ortodontist önce dişin geleceği yeri açar; bunun için sabit tel tedavisi başlatılır. Ardından lokal anestezi altında gömülü dişin üzerindeki diş eti ve gerekirse ince bir kemik tabakası kaldırılır, dişin tacına küçük bir düğme ve ona bağlı ince bir zincir yapıştırılır. Diş eti ya yerine dikilip zincirin ucu dışarıda bırakılır ya da dişin tacı açıkta bırakılır; hangisinin seçileceği dişin konumuna bağlıdır.
Birkaç hafta sonra zincir tele bağlanır ve diş hafif kuvvetlerle, aylar içinde yerine doğru çekilir. Bu süreç metal braket tedavisi ile birlikte yürür ve toplam süre çoğu zaman gömülü diş olmayan bir tel tedavisinden daha uzundur. Cerrahi kısım genellikle bir saati geçmez; sonrasında birkaç gün hassasiyet ve hafif şişlik olur.
Gömülü dişin çevresinde kist
Gömülü dişin tacını saran ince doku kesesi bazen içi sıvı dolu bir boşluğa, yani kiste dönüşebilir. En sık görülen tipi foliküler (dentigeröz) kisttir. Genellikle ağrı yapmadan ve yavaş büyür; ama büyüdükçe komşu dişleri itebilir, çene kemiğini inceltebilir, nadiren yüzde şişlik yapacak boyuta ulaşabilir. Röntgende dişin tacı çevresinde normalden geniş koyu bir alan olarak görülür.
Tedavi çoğunlukla kistin tamamen çıkarılmasıdır; gömülü diş de çoğu zaman aynı seansta alınır. Çocuklarda bazı küçük kistlerde kistin ağzı açılıp boşaltılarak dişin kendiliğinden sürmesi beklenebilir. Çıkarılan doku patolojik incelemeye gönderilir, çünkü bazı kist türleri tekrarlama eğilimindedir ve takip planı sonuca göre yapılır. Ayrıntılar için diş kisti çıkarma sayfasına bakabilirsiniz.
Operasyon sonrası ve acil durumlar
Gömülü bir dişin çıkarılması teknik olarak cerrahi bir çekimdir; iyileşme seyri ve kuralları cerrahi diş çekimi sayfasındakiyle aynıdır. Ateş, göze ya da boyuna yayılan şişlik, yutma veya nefes alma güçlüğü gelişirse beklemeden hekiminize ya da en yakın acil servise başvurun.
İzmir'de sizin ya da çocuğunuzun gömülü dişi için değerlendirme istiyorsanız, elinizdeki eski röntgenleri muayeneye getirin; dişin yıllar içinde yer değiştirip değiştirmediğini görmek planı netleştirir.
Sık sorulan sorular
Gömülü dişi olan herkesin ameliyat olması gerekir mi?
Hayır. Derinde duran, belirti vermeyen ve komşu dişlere ya da kemiğe zarar vermeyen bir gömülü diş aralıklı röntgenle izlenebilir. Ameliyat; diş yerine getirilecekse, komşu köklere zarar veriyorsa, çevresinde kist varsa ya da implant veya protez planına engel oluyorsa gündeme gelir.
Yetişkinde gömülü köpek dişi yerine getirilebilir mi?
Çoğu zaman denenebilir, ama gençlerdeki kadar öngörülebilir değildir: süre uzar ve dişin kemiğe kaynamış olma ihtimali yaşla artar. Tomografi ve ortodontik değerlendirmeden sonra başarı şansı düşük görünüyorsa, dişi çıkarıp boşluğu başka yolla çözmek daha mantıklı olabilir.
Gömülü dişin üstündeki süt dişi ağzımda kalırsa ne olur?
Süt dişinin kökü sağlamsa yıllarca dayanabilir; bazı yetişkinlerde gömülü dişi yerinde bırakıp süt dişini korumak makul bir yoldur. Süt dişi sallanmaya başladığında ya da kaybedildiğinde boşluk için implant, köprü veya ortodontik seçenekler konuşulur.
Ameliyattan sonra tel tedavisi ne kadar sürer?
Gömülü dişin konumuna ve yaşa bağlı. Dişin yerine çekilmesi aylar sürer, bazen bir yılı aşar; toplam tedavi genellikle gömülü diş olmayan bir tel tedavisinden uzundur. Kesin süreyi tomografi ve ortodontik plandan sonra konuşuruz.
Gömülü diş çevresindeki kist tehlikeli mi?
Çoğu iyi huyludur, ama kendiliğinden geçmez ve büyüdükçe kemiği inceltip komşu dişleri itebilir. Bu yüzden çıkarılması ve dokunun patolojik olarak incelenmesi önerilir. Bazı kist türleri tekrarlayabildiği için ameliyattan sonra belli aralıklarla röntgen kontrolü yapılır.
Ön dişlerin sürmesini engelleyen fazla diş ne zaman alınmalı?
Kalıcı ön dişlerin sürmesini engelliyorsa, aralarında boşluk yaratıyorsa ya da çevresinde kist gelişiyorsa genellikle alınır. Engel kalktıktan sonra ön dişler çoğu zaman kendiliğinden sürer; sürmezse cerrahi açma ve ortodontik çekme gerekebilir. Sorun çıkarmayan bir fazla diş izlenebilir.
Bu tedavi size uygun mu, emin değil misiniz?
Bize bir fotoğraf gönderin. Neye ihtiyacınız olduğunu — ve neye olmadığını — dürüstçe söyleyelim.