20'lik Diş Çekimi

20'likler, yani yirmi yaş dişleri ya da üçüncü büyük azılar, çenenin en arkasında yer alır ve çoğu insanda 17–25 yaş arasında sürer. Çenede yer yetersizse tam sürmeyebilir, yan yatabilir ya da tamamen kemiğin içinde kalabilir. Sorun çıkaran 20'likler en sık çekilen dişler arasındadır; ama "her 20'lik çekilmeli" doğru değildir.

Bu sayfa 20'liklere özgü soruları ele alıyor: hangisi çekilmeli, perikoronit nedir, sinire yakınlık ne anlama gelir ve şişlik nasıl seyreder. Çekimle ilgili genel bilgiler için diş çekimi sayfasına bakabilirsiniz.

Hangi 20'lik çekilmeli, hangisi kalabilir?

Karar, dişin bugün bir sorun yaratıp yaratmadığına ve röntgende ne gördüğümüze dayanır.

Çekim genellikle önerilir

• Tekrarlayan diş eti iltihabı (perikoronit)
• 20'likte ya da önündeki azı dişinde, arada biriken yemek artığından kaynaklanan çürük
• Önündeki dişin arkasında kemik kaybı ya da kök erimesi
• Diş çevresinde kist veya başka bir lezyon; bu durumda kist çıkarma aynı seansta planlanır
• Karşılığı olmadığı için uzayıp yanağı ısırtan üst 20'lik

Yerinde kalabilir

• Tam sürmüş, karşı dişle temas eden ve fırçayla temizlenebilen diş
• Tamamen kemik içinde duran, belirti vermeyen ve röntgende sorun görülmeyen diş

Belirti vermeyen, sağlıklı görünen 20'liklerin "ileride sorun çıkarır" diye rutin olarak çekilmesi tartışmalı bir konu; birçok kılavuz bu dişlerin düzenli kontrol ve aralıklı röntgenle izlenmesini öneriyor. Ön dişlerdeki çapraşıklığın 20'liklerin itmesinden kaynaklandığı da yaygın bir inanış, ama araştırmalar bunu güçlü biçimde desteklemiyor. Yalnızca bu gerekçeyle çekim önermiyoruz.

Perikoronit: arkada şişen diş eti

Yarım sürmüş bir 20'liğin üzerinde kalan diş eti kapağının altına yemek ve bakteri girer. Sonuç; arkada zonklayan ağrı, şişmiş ve dokununca kanayan diş eti, ağızda kötü tat, yutkunurken acı ve ağzı tam açamamaktır. Bazen çene altındaki lenf bezleri şişer, ateş çıkar.

Akut dönemde önce iltihabı yatıştırırız: kapağın altı klinikte yıkanır, ılık tuzlu su gargarası ve ağrı kesici önerilir; ateş ya da yayılan şişlik varsa antibiyotik eklenir. Çekim mümkünse iltihap sakinleştikten sonra yapılır. Bir kez geçirilen perikoronit her zaman çekim gerektirmez; ama tekrarlıyorsa diş büyük olasılıkla sorun çıkarmaya devam edecektir.

Acil durum: Şişlik yanağa, göz altına, boyuna ya da dil altına yayılıyorsa, yutkunmak veya nefes almak zorlaşıyorsa ya da yüksek ateş varsa bu artık ağız içi bir şikâyet değildir. Beklemeden hekiminize ya da en yakın acil servise başvurun.

Röntgen ve tomografide neye bakıyoruz?

Panoramik röntgen dişin açısını (dik, öne eğik, yatay), köklerin şeklini ve alt çenedeki sinir kanalıyla ilişkisini gösterir. Alt dudağa, çeneye ve o taraftaki dişlere his veren sinir bu kanaldan geçer. Kökler kanalın üzerine biniyorsa ya da röntgende yakın temas işaretleri görülüyorsa üç boyutlu tomografi (CBCT) isteriz. İki boyutlu görüntüde üst üste duran yapılar, tomografide çoğu zaman arasında kemik olan ayrı yapılar olarak görünür; bazen de gerçekten temas ederler. İzmir'deki kliniğimizde çekim kararını röntgene bakmadan vermiyoruz.

Sinire yakın 20'likte riskler ve seçenekler

Alt 20'lik çekiminde sinir etkilenirse alt dudakta, çenede ya da dilin bir yarısında uyuşma veya karıncalanma olabilir. Bu az sayıda hastada görülür ve çoğunlukla haftalar ya da aylar içinde geçer; kalıcı olanı nadirdir. Riskin sizin dişiniz için ne olduğunu tomografiye bakarak, çekimden önce konuşuruz.

Kökleri sinirle iç içe görünen bazı dişlerde koronektomi bir seçenektir: dişin yalnızca taç kısmı alınır, sinire dayanan kökler yerinde bırakılır. Sinir riskini azaltır; ama yalnızca diş canlıysa ve köklerde enfeksiyon yoksa uygundur, kökler ileride yer değiştirirse ikinci bir işlem gerekebilir.

Çekim günü ve şişliğin seyri

20'lik çekimi çoğunlukla lokal anestezi altında yapılır. Tam sürmüş bir üst 20'lik birkaç dakikada çıkabilir; kemik içinde yatan bir alt 20'lik ise diş eti açılmasını ve dişin bölünmesini gerektirir. Bu adımları ve kuru soket gibi olası sorunları cerrahi diş çekimi sayfasında ayrıntılı anlattık. Çok kaygılıysanız sedasyon seçeneği de konuşulabilir.

Aynı taraftaki alt ve üst 20'liği tek seansta almak sık tercih edilir; iyileşme süresince diğer tarafla çiğneyebilirsiniz. Dördünü bir seferde almak da mümkün, ama iki taraf birden şiştiğinde ilk günler yemek yemek zorlaşır.

• İlk gün: Uyuşukluk ve sızıntı tarzında kanama. Dışarıdan aralıklı soğuk uygulayın.
• 2.–3. gün: Şişlik en yüksek noktasında; ağzı tam açamama, yanakta hatta boyunda morarma görülebilir. Bu tek başına endişe verici değildir.
• 4.–5. gün: Şişlik inmeye başlar. Bu noktadan sonra ılık uygulama gerginliği azaltabilir.
• 7.–10. gün: Şişliğin çoğu geçmiştir, dikiş kontrolü yapılır. Çene sertliği birkaç gün daha sürebilir.

Alt yuvada bir süre yemek artığı birikebilir. İlk günlerde yuvayı kurcalamayın; sonrasında size gösterilen şekilde ılık suyla temizleyin.