Powtórne leczenie kanałowe

Większość zębów po leczeniu kanałowym służy bez problemów przez wiele lat. Czasem jednak w leczonym zębie po miesiącach lub latach pojawia się ból przy nagryzaniu, obrzęk dziąsła albo wysięk; bywa też, że rutynowe zdjęcie RTG pokazuje przy wierzchołku korzenia zmianę zapalną, która się nie wygoiła, a nawet powiększyła. Oznacza to, że w kanałach pozostały bakterie albo później do nich wróciły.

Powtórne leczenie kanałowe polega na usunięciu starego wypełnienia kanałów, ponownym ich oczyszczeniu i wypełnieniu. Czym jest miazga, jakie są objawy i jak przebiega sam zabieg, opisaliśmy na stronie o leczeniu kanałowym; tutaj skupiamy się na tym, dlaczego leczenie się nie powiodło i co można zrobić dalej.

Dlaczego leczenie kanałowe może się nie powieść?

• Pominięty kanał. Liczba i kształt kanałów różnią się u poszczególnych osób. Niektóre, jak cienki drugi kanał w górnych zębach trzonowych, łatwo przeoczyć; pozostawiona w nich tkanka i bakterie podtrzymują zapalenie.
• Niedostateczne oczyszczenie lub wypełnienie. Jeśli kanał nie został oczyszczony do samego wierzchołka, a wypełnienie jest za krótkie albo ma pustki, bakterie mają gdzie przetrwać.
• Przeciek od strony korony. Wypełnienie tymczasowe pozostawione zbyt długo, nieszczelna korona albo nowa próchnica pod nią pozwalają bakteriom ze śliny ponownie wniknąć do kanału. W ten sposób może się ponownie zakazić nawet dobrze wyleczony kanał.
• Trudna anatomia. Silnie zakrzywione, zwapniałe lub rozgałęzione kanały; złamany fragment narzędzia, który pozostał w kanale.
• Zapalenie poza kanałem. Rzadko bakterie zagnieżdżają się poza wierzchołkiem korzenia, w kości, albo rozwija się tam torbiel. Wtedy, niezależnie od tego, jak dokładnie oczyści się wnętrze kanału, gojenie może nie nastąpić i potrzebny jest zabieg chirurgiczny.
• Pęknięcie korzenia. Podłużnego pęknięcia korzenia nie da się naprawić leczeniem kanałowym; w takiej sytuacji powtórne leczenie nie ma sensu.

Powtórne leczenie, chirurgia czy ekstrakcja?

Decyzja zależy od tego, ile zdrowej tkanki zęba zostało, co się na nim znajduje (wypełnienie, korona, wkład koronowo-korzeniowy w kanale) i skąd bierze się problem. Często wystarcza zdjęcie RTG; przy podejrzeniu pominiętego kanału lub pęknięcia korzenia tomografia 3D (CBCT) pokazuje znacznie więcej. Więcej o obrazowaniu znajdziesz na stronie diagnostyka i RTG zębów.

Powtórne leczenie usuwa problem wewnątrz kanału u jego źródła. Resekcja wierzchołka korzenia oczyszcza natomiast okolicę wierzchołka od zewnątrz, ale nie sięga do wnętrza kanału. Dlatego kolejność to zwykle najpierw powtórne leczenie, a w razie potrzeby — chirurgia.

Jak przebiega powtórne leczenie?

Etapy są podobne jak przy pierwszym leczeniu, ale każdy wymaga więcej czasu. Zabieg odbywa się w znieczuleniu miejscowym; podczas niego zwykle nie czuć bólu. Jeśli ząb ma koronę, dostajemy się do kanałów przez nią albo koronę zdejmujemy; zdjętej korony nie zawsze da się użyć ponownie i może być potrzebna nowa. Jeśli w kanale jest wkład koronowo-korzeniowy, usuwamy go ostrożnie, tak by nie osłabić korzenia. Stary materiał wypełniający usuwamy rozpuszczalnikami i pilnikami, a potem szukamy pominiętych kanałów; praca w powiększeniu robi na tym etapie dużą różnicę. Po dezynfekcji kanałów zwykle zostawiamy w nich na tydzień–dwa lek antybakteryjny, a wypełnienie wykonujemy na drugiej wizycie. Częścią leczenia jest potem zamknięcie zęba szczelną odbudową, w zębach bocznych zwykle koroną.

Jakie są realne oczekiwania?

Badania pokazują, że po większości powtórnych leczeń kanałowych zmiana zapalna przy wierzchołku się goi; skuteczność jest jednak nieco niższa niż przy pierwszym leczeniu i zależnie od stanu zęba waha się w szerokim zakresie. Gdy uda się odnaleźć i oczyścić pominięty kanał, wynik jest zwykle dobry; przy perforacji korzenia, złamanym narzędziu, którego nie da się usunąć, albo bardzo dużej zmianie rokowanie jest ostrożniejsze.

Gojenie wymaga czasu. Ból i obrzęk zwykle ustępują w ciągu kilku dni, ale odbudowa kości trwa miesiącami. Pierwsze kontrolne zdjęcie RTG wykonujemy zwykle po 6–12 miesiącach i sprawdzamy, czy zmiana zapalna się zmniejsza. Jeśli tak, czekamy dalej; przy dużych zmianach całkowite wygojenie trwa nierzadko kilka lat. Jeśli zmiana się powiększa albo objawy wracają, rozmawiamy o chirurgii lub ekstrakcji. Jeśli w międzyczasie pojawi się obrzęk rozlewający się na twarz, gorączka lub trudności z przełykaniem, nie czekaj: od razu zgłoś się do dentysty lub lekarza — najbliższego, jeśli nie jesteś w Izmirze — albo do pomocy doraźnej.

Czy bez objawów też trzeba leczyć powtórnie?

Nie zawsze. Jeśli na zdjęciu RTG przy wierzchołku widać mały cień, który od lat się nie zmienia i nie daje żadnych objawów, rozsądną opcją może być obserwacja. Jeżeli jednak na tym zębie ma powstać nowa korona lub most, zalecamy najpierw poprawić leczenie kanałowe; późniejsze powtórne leczenie oznaczałoby naruszenie nowej korony. Tę decyzję podejmujemy wspólnie, po omówieniu ryzyka. Koszt zależy od liczby kanałów, tego, czy trzeba zdjąć koronę lub usunąć wkład, oraz od odbudowy potrzebnej po leczeniu; pisemną wycenę z rozbiciem na poszczególne pozycje otrzymasz po badaniu w naszej klinice w Izmirze.