Yer Tutucu Uygulaması

Yer tutucu, vaktinden önce kaybedilen bir süt dişinin boşluğunu, altından gelecek kalıcı diş sürene kadar açık tutan küçük bir apareydir. Çoğu zaman komşu dişe takılan ince bir halka ve ondan uzanan tek bir telden ibarettir; bazen de çocuğun takıp çıkardığı küçük bir plaktır. Tek görevi beklemektir: boşluğun kapanmasını önlemek.

Bu sayfa en çok, çocuğunun bir süt azı dişi çürük ya da apse nedeniyle çekilmiş ve "boşluk öyle kalsa ne olur?" diye soran anne babalar için.

Süt dişinin erken kaybı neden çapraşıklığa yol açar?

Dişler ağızda boşluğa doğru hareket etme eğilimindedir. Bir süt azı dişi erken çekildiğinde arkasındaki dişler, özellikle altı yaş civarında süren ilk büyük azı, yavaş yavaş öne eğilir ve boşluğu daraltır. Karşı çenedeki diş de boşluğa doğru uzayabilir. Yer kaybının büyük kısmı çekimden sonraki ilk aylarda olur; zamanlamanın önemli olmasının sebebi bu.

Altta bekleyen kalıcı diş sürme zamanı geldiğinde kendine yer bulamaz. Ya yandan, eğik bir açıyla çıkar ya da kemik içinde gömülü kalır. Birkaç milimetrelik yer kaybı ileride çapraşıklık ve daha uzun bir ortodontik tedavi olarak geri döner.

Her erken kayıpta yer tutucu gerekir mi?

Hayır, ve bunu muayenede açıkça söylüyoruz. Kararı birkaç şey belirler:

• Hangi diş kaybedildi. Arka bölgedeki süt azı dişlerinde yer kaybı belirgindir. Süt ön dişlerinin erken kaybında, süt köpek dişleri sürmüşse genellikle anlamlı bir kayma olmaz.
• Kalıcı diş ne kadar yakın. Röntgende alttaki diş sürmek üzereyse birkaç ay için aparey takmanın anlamı yoktur.
• Alttan gelecek diş var mı. Kalıcı diş doğuştan eksikse konu yer tutmaktan çıkar, uzun vadeli bir ortodonti planına dönüşür.
• Yer zaten kaybedildi mi. Boşluk kapanmışsa yer tutucu geç kalmıştır; o noktada yer kazandırmaya yönelik ayrı bir plan gerekir.

Mümkün olduğunda asıl yer tutucu süt dişinin kendisidir. Çürüğü sinire ulaşmış bir süt dişi bile çoğu zaman süt dişi tedavileriyle kurtarılabilir; çekim gerçekten kaçınılmaz olduğunda yer tutucu konuşulur.

Sabit mi, çıkarılabilir mi?

Özel bir durum: ikinci süt azı dişi, arkasındaki altı yaş dişi henüz sürmeden kaybedilirse, bu dişi doğru yere yönlendirmek için dişeti içine uzanan kılavuz tipi bir yer tutucu gerekebilir. Bu seçenek çekimle aynı seansta planlanır.

Takılması nasıl olur, çocuğunuzu nasıl hazırlarsınız?

Sabit yer tutucu genellikle iki kısa randevu ister. İlkinde komşu dişe uygun boyda bir halka seçilir ve ölçü ya da ağız içi tarama alınır; aparey laboratuvarda hazırlanır. İkincisinde yerine oturtulup dişe yapıştırılır. Bu aşamalar çoğu zaman uyuşturma gerektirmez; çocuk sıkılık ve basınç hisseder, ölçü malzemesinin tadı birkaç dakika rahatsız edebilir.

Çocuğunuza "yeni dişin gelene kadar yerini koruyacak küçük bir bekçi takacağız" gibi basit bir açıklama yeterli. İlk günlerde dili sürekli teli yoklar, konuşma biraz garip gelebilir; çoğu çocuk bir haftada alışır.

Ağızda ne kadar kalır?

Altındaki kalıcı diş sürmeye başlayana kadar. Hangi dişin hangi yaşta kaybedildiğine göre bu süre birkaç aydan birkaç yıla kadar değişebilir. Bu dönemde 3–6 ayda bir kontrol ediyoruz: apareyin yerinde ve sağlam olup olmadığına, dişetinin durumuna ve röntgenle kalıcı dişin ilerleyişine bakıyoruz. Kalıcı diş göründüğünde yer tutucuyu biz çıkarıyoruz; birkaç dakika süren basit bir işlem.

Bu arada ağızdaki diğer süt dişleri de değişmeye devam eder. Halkanın takılı olduğu komşu diş de bir süt dişiyse ve sallanmaya başlarsa, apareyi yeni duruma göre yeniden tasarlamamız gerekebilir.

Yer tutucu takılıyken evde neye dikkat etmeli?

• Sakız, karamel ve yapışkan şekerlemeler halkayı yerinden oynatabilir; bu dönemde uzak durun.
• Halkanın dişetine yakın kenarı yemek artıklarının biriktiği bir köşedir; akşam fırçalamasında o bölgeyi siz kontrol edin.
• Çocuğun teli parmağıyla ya da diliyle oynatmasına izin vermeyin; eğilen tel yanağa batabilir.
• Aparey gevşer, kırılır ya da düşerse saklayın ve bir sonraki kontrolü beklemeden gelin; yer kaybı o arada başlayabilir.
• Çıkarılabilir plak yemekten sonra fırçalanır, takılmadığında kutusunda durur. Peçeteye sarılan plaklar genellikle çöpe gider.

Ücreti neye göre değişir?

Tek taraflı mı iki taraflı mı olduğu, sabit ya da çıkarılabilir tip seçilmesi ve laboratuvar aşaması ücreti belirler. Sağlık mevzuatı tanıtım metninde rakam verilmesine izin vermiyor; İzmir Bayraklı'daki kliniğimizde muayene ve röntgenden sonra planla birlikte öğreniyorsunuz.