Utrzymywacze przestrzeni

Utrzymywacz przestrzeni to niewielki aparat, który utrzymuje lukę po przedwcześnie utraconym zębie mlecznym, dopóki nie wyrośnie pod nim ząb stały. Najczęściej jest to cienki pierścień założony na sąsiedni ząb i jeden wychodzący z niego drut; czasem mała płytka, którą dziecko samo zakłada i zdejmuje. Ma tylko jedno zadanie: czekać, czyli nie pozwolić, by luka się zamknęła.

Ta strona jest przede wszystkim dla rodziców, których dziecku usunięto mlecznego trzonowca z powodu próchnicy lub ropnia i którzy zastanawiają się: „co się stanie, jeśli luka po prostu zostanie?”.

Dlaczego przedwczesna utrata zęba mlecznego prowadzi do stłoczeń?

Zęby mają tendencję do przesuwania się w stronę wolnego miejsca. Gdy mleczny trzonowiec zostanie usunięty za wcześnie, zęby stojące za nim, a zwłaszcza pierwszy stały trzonowiec (szóstka), który wyrzyna się około szóstego roku życia, powoli pochylają się do przodu i zawężają lukę. Ząb z przeciwległego łuku może się z kolei wysuwać w stronę luki. Większość miejsca ginie w pierwszych miesiącach po ekstrakcji i właśnie dlatego tak ważny jest czas.

Gdy przychodzi pora wyrzynania, czekający pod spodem ząb stały nie znajduje dla siebie miejsca. Wyrasta wtedy bokiem, pod kątem, albo pozostaje zatrzymany w kości. Utrata kilku milimetrów wraca później jako stłoczenia i dłuższe leczenie ortodontyczne.

Czy po każdej przedwczesnej utracie zęba potrzebny jest utrzymywacz?

Nie, i mówimy to wprost podczas badania. O decyzji przesądza kilka rzeczy:

• Który ząb został utracony. W odcinku bocznym, po utracie mlecznych trzonowców, miejsce wyraźnie się zmniejsza. Przy przedwczesnej utracie mlecznych siekaczy, jeśli mleczne kły już się wyrżnęły, zwykle nie dochodzi do istotnego przesunięcia.
• Jak blisko jest ząb stały. Jeśli na zdjęciu RTG widać, że ząb pod spodem lada chwila się wyrżnie, zakładanie aparatu na kilka miesięcy nie ma sensu.
• Czy pod spodem w ogóle jest ząb. Jeśli ząb stały jest wrodzenie nieobecny, nie chodzi już o utrzymanie miejsca, tylko o długofalowy plan ortodontyczny.
• Czy miejsce już zostało utracone. Jeśli luka się zamknęła, na utrzymywacz jest za późno; wtedy potrzebny jest osobny plan odzyskania miejsca.

Tam, gdzie to możliwe, prawdziwym utrzymywaczem przestrzeni jest sam ząb mleczny. Nawet mleczny ząb z próchnicą sięgającą miazgi często da się uratować dzięki leczeniu zębów mlecznych; o utrzymywaczu rozmawiamy dopiero wtedy, gdy ekstrakcja jest naprawdę nieunikniona.

Stały czy zdejmowany?

	Utrzymywacz stały	Utrzymywacz zdejmowany
Budowa	Pierścień z drutem przyklejony do sąsiedniego zęba; przy obu stronach łuk biegnący od strony podniebienia lub języka	Płytka akrylowa; w razie potrzeby ze sztucznym zębem
Kiedy się sprawdza	Utrata jednego lub dwóch mlecznych trzonowców	Utrata kilku zębów; w odcinku przednim, gdy liczą się wygląd i mowa
Współpraca dziecka	Niepotrzebna, aparat jest w ustach cały czas	Konieczna; płytka, która leży w pudełku, nie działa
Dostosowanie do wzrostu	Oceniane na wizytach kontrolnych	Można ją korygować, w razie potrzeby wykonać nową

Szczególna sytuacja: jeśli drugi mleczny trzonowiec zostanie utracony, zanim wyrżnie się stojąca za nim szóstka, może być potrzebny utrzymywacz prowadzący, sięgający pod dziąsło, który nakieruje ten ząb we właściwe miejsce. Taką opcję planujemy na tej samej wizycie co ekstrakcję.

Jak wygląda zakładanie i jak przygotować dziecko?

Utrzymywacz stały wymaga zwykle dwóch krótkich wizyt. Na pierwszej dobieramy pierścień odpowiedniej wielkości do sąsiedniego zęba i pobieramy wycisk lub skan wewnątrzustny; aparat powstaje w laboratorium. Na drugiej osadzamy go i przyklejamy do zęba. Te etapy zwykle nie wymagają znieczulenia; dziecko czuje ucisk i rozpieranie, a smak masy wyciskowej może przez kilka minut przeszkadzać.

Wystarczy proste wyjaśnienie, na przykład: „Założymy ci małego strażnika, który popilnuje miejsca, aż wyrośnie nowy ząb”. W pierwszych dniach język ciągle sprawdza drut, a mówienie może wydawać się trochę dziwne; większość dzieci przyzwyczaja się w ciągu tygodnia.

Jak długo zostaje w ustach?

Do chwili, gdy zacznie się wyrzynać ząb stały pod spodem. Zależnie od tego, który ząb i w jakim wieku został utracony, może to trwać od kilku miesięcy do kilku lat. W tym czasie kontrolujemy dziecko co 3–6 miesięcy: sprawdzamy, czy aparat jest na miejscu i nieuszkodzony, jak wygląda dziąsło, a na zdjęciu RTG, jak postępuje ząb stały. Gdy ząb stały się pojawi, sami zdejmujemy utrzymywacz; to prosty zabieg trwający kilka minut.

W międzyczasie pozostałe zęby mleczne nadal się wymieniają. Jeśli ząb, na którym osadzony jest pierścień, też jest mleczny i zacznie się ruszać, może być konieczne zaprojektowanie aparatu od nowa.

Na co uważać w domu, gdy dziecko nosi utrzymywacz?

• Guma do żucia, toffi i lepkie cukierki mogą poluzować pierścień, więc w tym okresie lepiej ich unikać.
• Brzeg pierścienia przy dziąśle to miejsce, w którym zalegają resztki jedzenia; przy wieczornym szczotkowaniu sprawdzaj tę okolicę osobiście.
• Nie pozwalaj dziecku ruszać drutu palcem ani językiem; wygięty drut może wbijać się w policzek.
• Jeśli aparat się poluzuje, złamie lub wypadnie, zachowaj go i nie czekaj na kolejną kontrolę: zgłoś się do nas albo, jeśli nie jesteś w Izmirze, do najbliższego dentysty. W tym czasie może się już zaczynać utrata miejsca.
• Płytkę zdejmowaną szczotkuje się po jedzeniu, a gdy nie jest noszona, leży w pudełku. Płytki zawinięte w serwetkę zwykle lądują w koszu.

Od czego zależy koszt?

Koszt zależy od tego, czy utrzymywacz jest jednostronny czy obustronny, czy wybieramy typ stały czy zdejmowany, oraz od etapu laboratoryjnego. Pisemną, szczegółową wycenę otrzymasz razem z planem leczenia po badaniu i zdjęciu RTG w naszej klinice w Bayraklı w Izmirze.