Lakowanie bruzd

Lakowanie to zabieg profilaktyczny, podczas którego głębokie, wąskie zagłębienia (bruzdy) na powierzchni żującej zębów trzonowych zamykamy cienką warstwą płynnej żywicy. Bruzdy są często węższe niż włosie szczoteczki; zalegają w nich resztki jedzenia i bakterie, a znaczna część próchnicy u dzieci zaczyna się właśnie na tych powierzchniach. Lak zamienia bruzdy w gładką powierzchnię, którą da się oczyścić.

Lakowanie bywa porównywane do szczepienia, bo chroni ząb, zanim pojawi się choroba. To jednak nie jest szczepionka: lak nie zawiera leku i nic nie jest wstrzykiwane w ząb. Jedyne, co robi, to zakłada fizyczną pokrywkę na bruzdę.

Które zęby i w jakim wieku?

Ząb	Typowy wiek wyrzynania	Uwagi
Pierwszy stały trzonowiec („szóstka”)	6–7 lat	Priorytet; należy do zębów stałych, które psują się najwcześniej
Drugi stały trzonowiec („siódemka”)	11–13 lat	Drugi okres lakowania, w wieku nastoletnim
Zęby przedtrzonowe	10–12 lat	Jeśli mają głębokie bruzdy
Mleczne trzonowce	Okres zębów mlecznych	U niektórych dzieci z wysokim ryzykiem próchnicy

Wokół szóstki narosło częste nieporozumienie: ten ząb nie zastępuje żadnego zęba mlecznego, tylko po cichu wyrasta za ostatnim mlecznym zębem. Dlatego wiele rodzin bierze go za mleczny i nie przywiązuje do niego wagi. Tymczasem to ząb na całe życie. Właściwy moment na lakowanie przychodzi, gdy powierzchnia żująca całkowicie wyłoni się z dziąsła; pierwsze lata po wyrżnięciu to okres, w którym ryzyko próchnicy w tych zębach jest wysokie.

Jeśli ząb jest jeszcze w połowie pod dziąsłem, żywica słabo się trzyma. Wtedy zakładamy tymczasowy lak na bazie glasjonomeru i wymieniamy go na żywiczny, gdy ząb w pełni się wyrżnie. Najwięcej korzyści z lakowania mają dzieci, które miały próchnicę w zębach mlecznych, których rodzeństwo ma dużo próchnicy albo których bruzdy są wyraźnie głębokie.

Jak przebiega zabieg krok po kroku?

1. Oczyszczamy powierzchnię żującą obrotową szczoteczką z pastą.
2. Chronimy ząb przed śliną: od strony policzka zakładamy wałeczki z waty, a ślinociąg utrzymuje go w suchości.
3. Na krótko nakładamy na powierzchnię żel o kwaśnym smaku, który mikroskopijnie uszorstnia szkliwo. Następnie go spłukujemy i osuszamy ząb.
4. Płynny lak rozprowadzamy w bruzdach i w kilka sekund utwardzamy niebieskim światłem.
5. Sprawdzamy zgryz; jeśli jakiś punkt jest za wysoki, korygujemy go.

Nie stosujemy znieczulenia, wiertło nie dotyka zęba i nie usuwamy zdrowych tkanek. Zabieg trwa kilka minut na ząb; cztery trzonowce można zalakować na jednej wizycie. Powodzenie zależy nie tyle od samej techniki, ile od tego, czy ząb pozostanie suchy. Jeśli dostanie się do niego ślina, lak słabo się trzyma i szybko odpada.

Co powiedzieć dziecku?

Od dziecka oczekujemy tylko tego, że przez kilka minut będzie trzymać buzię otwartą i spokojnie trzymać język. Wystarczy powiedzieć: „Pomalujemy twoje ząbki przezroczystą farbką ochronną, a potem wysuszymy ją lampką”. Wiele dzieci uspokaja się, gdy wiedzą zawczasu, że kwaśny smak żelu trwa krótko i zaraz zostanie spłukany. Możesz też wyjaśnić, że obrotowa szczoteczka używana do czyszczenia tylko poleruje ząb i trochę łaskocze. Pora, gdy dziecko nie jest zmęczone ani głodne, ułatwia też utrzymanie zęba w suchości. Dla sześciolatka zalakowanie czterech zębów naraz może trwać za długo; wtedy dzielimy zabieg na dwie krótkie wizyty.

Jak długo się utrzymuje i jak skutecznie chroni?

Dobrze przylegający lak może utrzymać się przez lata. Z czasem może się ścierać pod wpływem sił żucia albo może odprysnąć jego fragment; dlatego sprawdzamy go na każdej kontroli i uzupełniamy braki na tej samej wizycie. Badania pokazują, że w zalakowanych trzonowcach próchnica powierzchni żującej pojawia się na przestrzeni lat wyraźnie rzadziej. Lak może być przezroczysty, biały lub lekko zabarwiony; białe i kolorowe łatwo dostrzec podczas kontroli, dlatego u dzieci często się je wybiera. Przy uśmiechu nie jest widoczny, bo znajduje się tylko na powierzchniach żujących zębów bocznych.

Trzeba też znać jego ograniczenia: lak chroni wyłącznie bruzdowaną powierzchnię żującą i nie działa na próchnicę, która zaczyna się między zębami. Dlatego nadal potrzebne są czyszczenie przestrzeni międzyzębowych, pasta z fluorem i w razie potrzeby lakierowanie fluorem.

Czy można zalakować ząb, który już ma próchnicę?

Brązowa linia w bruździe nie zawsze oznacza próchnicę; czasem to tylko powierzchowne przebarwienie. Laku nie nakłada się na próchnicę, która utworzyła już ubytek. Podczas badania oceniamy bruzdy, w razie potrzeby także na zdjęciu RTG. Jeśli próchnica obejmuje tylko szkliwo i jest w stadium początkowym, lak może ją zamknąć i zatrzymać jej rozwój. Gdy próchnica dotarła do zębiny, najpierw ją usuwamy i zakładamy wypełnienie kompozytowe; zdrowe bruzdy tego samego zęba można zalakować na tej samej wizycie. Leczenie próchnicy w zębach mlecznych opisaliśmy na stronie leczenie zębów mlecznych.

Czy po lakowaniu dziecko może od razu jeść?

Tak. Lak jest utwardzany światłem, więc dziecko może od razu jeść i pić. W pierwszych godzinach może czuć przy nagryzaniu, że coś jest lekko za wysoko; jeśli to uczucie utrzymuje się kilka dni, zgłoś się do nas lub do najbliższego dentysty, a zgryz zostanie skorygowany. Jeśli język wyczuwa coś szorstkiego, to zwykle brzeg utwardzonego laku; większość dzieci przyzwyczaja się w kilka dni, a ostrą krawędź wygładzamy. Rozgryzanie zębami twardych cukierków i lodu może spowodować pęknięcie laku. Koszt zależy od liczby zębów do zalakowania; pisemną, szczegółową wycenę otrzymasz po badaniu w naszej klinice w Izmirze.