Tam Protez

Tam protez, bir çenede hiç diş kalmadığında yapılan ve hastanın takıp çıkardığı protezdir; halk arasındaki adıyla takma diş. Pembe akrilik bir kaide ve üzerine dizilmiş yapay dişlerden oluşur. Üst protez damağın tamamını örter; alt protez at nalı biçimindedir ve dilin yerini boş bırakır.

Tam protezin tutuşu vida ya da kancaya değil, uyuma dayanır. Üst protez geniş bir yüzeyle damağa oturur; kenarları doğru şekillendirildiğinde altındaki ince tükürük tabakası bir emme etkisi yaratır. Bu yüzden yapım aşamalarındaki ölçü ve provalar sonucun büyük kısmını belirler.

Tam protez hangi aşamalardan geçerek yapılır?

Aşama	Ne yapılır
1. İlk ölçü	Çenenin genel şekli alınır, size özel ölçü kaşığı hazırlanır.
2. Ayrıntılı ölçü	Kenarlar dudak, yanak ve dil hareketlerine göre şekillendirilir. Tutuşun temeli bu ölçüdür.
3. Kapanış kaydı	Çenelerin birbirine göre konumu, yüz yüksekliği, dudak desteği, diş rengi ve boyu belirlenir.
4. Mum prova	Dişler mum üzerine dizilmiş halde ağızda denenir. Görünüm ve konuşma bu aşamada değiştirilebilir.
5. Teslim	Protez takılır, basınç noktaları ve kapanış kontrol edilir.
6. Ayar kontrolleri	İlk günlerde ve sonraki haftalarda kısa ayar randevuları.

Mum provada kendinizi aynada görmeniz önemli. Dişlerin rengi, boyu ve dudağı nasıl desteklediği konusunda o aşamada söyleyeceğiniz her şey kolayca değiştirilebiliyor; protez bittikten sonra değişiklik çok daha zor.

Dişler yeni çekilecekse: geçici protez

Kalan son dişler çekilecekse, dişsiz kalmamak için çekimle aynı gün takılan bir geçici protez (immediat protez) yapılabilir. Bu protez çekimden önce alınan ölçülerle hazırlanır. Çekimden sonraki aylarda dişeti ve kemik belirgin biçimde çekildiği için geçici protez giderek gevşer; arada beslenerek kullanılır. Doku şekli oturduktan sonra, genellikle üç ile altı ay içinde, kalıcı protez yapılır.

Alt protez neden daha zor tutar?

Tam protez kullananların en sık şikâyeti budur ve çoğu zaman protezin hatası değildir. Alt çenede protezin oturduğu yüzey üst çenedekinden belirgin biçimde küçüktür; dil ve ağız tabanı sürekli hareket ettiği için üst protezdeki emme etkisi de kurulamaz. Üstelik alt çenede kemik kaybı genellikle daha hızlı ilerler. Sonuçta alt protez büyük ölçüde dil, yanak ve dudak kaslarının kontrolüyle yerinde durur.

Bazı hastalar bu kontrolü birkaç ayda öğrenir ve alt protezle rahat yaşar. Kemik çok erimişse ya da protez yemek sırasında sürekli yerinden kalkıyorsa, alt çeneye yerleştirilen iki implant üzerindeki tutucularla protezi sabitlemek tabloyu çoğu zaman belirgin biçimde değiştirir. Bu seçeneklerin ayrıntısını implant üstü protez sayfasında anlattık.

Alışma döneminde neler beklemeli?

• Tükürük: İlk günlerde ağız protezi yiyecek gibi algıladığı için tükürük artar; kısa sürede normale döner.
• Konuşma: Özellikle s, ş ve z sesleri farklı çıkabilir. Yüksek sesle kitap okumak alışmayı hızlandırır.
• Yemek: Lokmaları küçük kesin ve iki taraftan aynı anda çiğnemeye çalışın; tek tarafta çiğnemek protezi öbür taraftan kaldırır. Ön dişlerle ısırıp koparmak da protezi devirebilir.
• Yara ve basınç: İlk haftalarda küçük yaralar sık görülür. Protezi kendiniz zımparalamayın; ayar randevusunda düzeltilir.
• His: Üst protez damağı örttüğü için yiyeceklerin sıcaklığını ve dokusunu bir süre farklı hissedebilirsiniz.

Çoğu hasta birkaç hafta içinde konuşmaya ve yemeye alışıyor; çiğneme becerisinin tam oturması birkaç ay alabiliyor.

Protez neden zamanla gevşer?

Dişler çekildikten sonra çene kemiği yıllar içinde yavaş yavaş incelmeye devam eder. Protez aynı kalır, altındaki zemin değişir; aradaki boşluk gevşeme, yemek kaçması ve yara olarak kendini gösterir. Çözüm, protezin iç yüzeyinin yeni dokuya göre yeniden doldurulmasıdır: besleme (rebazaj). Bazen aynı gün klinikte, bazen laboratuvarda yapılır.

Dişleri aşınmış, yüz yüksekliği azalmış ya da birçok kez beslenmiş bir protezin ise yenilenmesi gerekir. Yüzün alt kısmının kısalması, ağız kenarlarında çatlaklar ve sık ısırılan yanaklar bunun işaretleri olabilir. Her gün artan miktarda yapıştırıcıya ihtiyaç duymak da protezin artık oturmadığını gösterir. İki haftada iyileşmeyen bir yara ya da dişetinde büyüyen bir doku fazlalığı ise protez kaynaklı görünse bile mutlaka muayene edilmelidir.

Günlük bakım

Protezi her gün yumuşak bir fırça ve sabunlu su ya da protez temizleyicisiyle temizleyin; aşındırıcı diş macunları akrilik yüzeyi çizer. Geceleri çıkarın ve kurumaması için suda saklayın. Protezsiz kalan dişeti, damak ve dil de yumuşak bir fırçayla temizlenmeli; gece takılı kalan üst protezin altında mantar enfeksiyonu daha sık görülür.

Klasik tam protezin alternatifleri

Klasik tam protez, implant istemeyen ya da implant için uygun olmayan hastalar için hâlâ geçerli bir çözüm. Protezin hiç oynamamasını ya da damağın açık kalmasını isteyenler için implantlı seçenekler var: tutuculu protezler ya da All-on-4 gibi sabit tam çene köprüler. Tüm protez türlerinin genel karşılaştırması protez diş tedavisi sayfasında. İzmir'deki kliniğimizde ilk muayenede çenenizi, varsa mevcut protezinizi ve beklentinizi birlikte değerlendiriyoruz.