Proteza całkowita

Proteza całkowita to proteza wyjmowana, wykonywana wtedy, gdy w łuku nie został już żaden ząb; potocznie mówi się o niej „sztuczna szczęka”. Składa się z różowej płyty akrylowej i ustawionych na niej sztucznych zębów. Proteza górna pokrywa całe podniebienie; dolna ma kształt podkowy i zostawia miejsce na język.

Proteza całkowita nie trzyma się na śrubach ani klamrach, lecz dzięki dopasowaniu. Proteza górna przylega do podniebienia dużą powierzchnią; gdy jej brzegi są prawidłowo ukształtowane, cienka warstwa śliny pod nią wytwarza efekt przyssania. Dlatego wyciski i przymiarki na kolejnych etapach w dużej mierze decydują o efekcie.

Jakie są etapy wykonania protezy całkowitej?

Etap	Co się dzieje
1. Wycisk wstępny	Odwzorowujemy ogólny kształt łuku i przygotowujemy indywidualną łyżkę wyciskową.
2. Wycisk czynnościowy	Brzegi kształtuje się zgodnie z ruchami warg, policzków i języka. To podstawa dobrego utrzymania.
3. Ustalenie zwarcia	Określamy wzajemne położenie szczęki i żuchwy, wysokość dolnej części twarzy, podparcie warg oraz kolor i wielkość zębów.
4. Przymiarka w wosku	Zęby ustawione na wosku przymierzamy w ustach. Na tym etapie można jeszcze zmienić wygląd i poprawić mowę.
5. Oddanie	Zakładamy protezę, sprawdzamy punkty ucisku i zgryz.
6. Wizyty korekcyjne	Krótkie wizyty w pierwszych dniach i kolejnych tygodniach.

Na przymiarce w wosku warto przejrzeć się w lustrze. Wszystko, co powiesz wtedy o kolorze i długości zębów oraz o tym, jak podpierają wargę, łatwo zmienić; po wykonaniu protezy zmiany są dużo trudniejsze.

Jeśli zęby dopiero będą usuwane: proteza natychmiastowa

Jeśli mają zostać usunięte ostatnie zęby, można wykonać protezę tymczasową zakładaną w dniu ekstrakcji (protezę natychmiastową), aby nie zostać bez zębów. Przygotowuje się ją na podstawie wycisków pobranych przed ekstrakcją. W miesiącach po usunięciu zębów dziąsło i kość wyraźnie się obkurczają, więc proteza tymczasowa stopniowo się luzuje; w tym czasie się ją podściela. Gdy kształt tkanek się ustabilizuje, zwykle po trzech–sześciu miesiącach, wykonuje się protezę ostateczną.

Dlaczego dolna proteza trzyma się gorzej?

To najczęstsza skarga osób noszących protezy całkowite i zwykle nie jest to wina samej protezy. W żuchwie powierzchnia, na której opiera się proteza, jest wyraźnie mniejsza niż w szczęce, a ponieważ język i dno jamy ustnej stale się poruszają, nie da się uzyskać takiego przyssania jak przy protezie górnej. Do tego w żuchwie kość zwykle zanika szybciej. W efekcie dolna proteza utrzymuje się na miejscu w dużej mierze dzięki kontroli mięśni języka, policzków i warg.

Część pacjentów uczy się tej kontroli w kilka miesięcy i wygodnie funkcjonuje z dolną protezą. Jeśli kość jest mocno zanikła albo proteza ciągle unosi się podczas jedzenia, ustabilizowanie jej zatrzaskami na dwóch implantach wszczepionych w żuchwę zwykle wyraźnie zmienia sytuację. Szczegóły tych rozwiązań opisaliśmy na stronie uzupełnienia na implantach.

Czego spodziewać się w okresie adaptacji?

• Ślina: w pierwszych dniach jama ustna traktuje protezę jak pokarm, więc śliny jest więcej; szybko wraca to do normy.
• Mowa: inaczej mogą brzmieć zwłaszcza głoski s, sz, z i c. Czytanie książki na głos przyspiesza przyzwyczajenie.
• Jedzenie: krój jedzenie na małe kęsy i staraj się żuć jednocześnie po obu stronach; żucie tylko po jednej stronie unosi protezę po drugiej. Odgryzanie zębami przednimi też może ją przechylić.
• Otarcia i ucisk: w pierwszych tygodniach często pojawiają się drobne otarcia. Nie szlifuj protezy samodzielnie; poprawia się ją na wizycie korekcyjnej.
• Czucie: ponieważ proteza górna zakrywa podniebienie, przez jakiś czas temperaturę i konsystencję jedzenia możesz odczuwać inaczej.

Większość pacjentów przyzwyczaja się do mówienia i jedzenia w ciągu kilku tygodni; pełna sprawność żucia może przyjść po kilku miesiącach.

Dlaczego proteza z czasem się luzuje?

Po usunięciu zębów kość szczęki i żuchwy przez lata powoli dalej zanika. Proteza pozostaje taka sama, a podłoże pod nią się zmienia; powstająca szczelina objawia się luzowaniem, dostawaniem się jedzenia pod protezę i otarciami. Rozwiązaniem jest uzupełnienie wewnętrznej powierzchni protezy zgodnie z nowym kształtem tkanek, czyli podścielenie (rebazacja). Czasem wykonuje się je tego samego dnia w gabinecie, czasem w laboratorium.

Protezę ze startymi zębami, obniżoną wysokością zwarcia albo wielokrotnie podścielaną trzeba jednak wymienić. Sygnałami mogą być skrócenie dolnej części twarzy, pęknięcia w kącikach ust i częste przygryzanie policzków. Potrzeba używania z dnia na dzień coraz większej ilości kleju także świadczy o tym, że proteza już nie pasuje. Otarcie, które nie goi się w ciągu dwóch tygodni, albo powiększający się przerost tkanki na dziąśle trzeba koniecznie zbadać, nawet jeśli wydaje się, że winna jest proteza.

Codzienna pielęgnacja

Codziennie czyść protezę miękką szczoteczką i wodą z mydłem albo preparatem do czyszczenia protez; ścierne pasty do zębów rysują powierzchnię akrylu. Na noc wyjmij protezę i przechowuj ją w wodzie, żeby nie wyschła. Bezzębne dziąsła, podniebienie i język też trzeba czyścić miękką szczoteczką; pod protezą górną noszoną w nocy częściej rozwija się zakażenie grzybicze.

Alternatywy dla klasycznej protezy całkowitej

Klasyczna proteza całkowita wciąż jest pełnoprawnym rozwiązaniem dla pacjentów, którzy nie chcą implantów albo nie mogą ich mieć. Dla osób, które chcą, by proteza w ogóle się nie ruszała albo by podniebienie pozostało odkryte, są rozwiązania na implantach: protezy na zatrzaskach albo stałe mosty na cały łuk, takie jak All-on-4. Ogólne porównanie wszystkich rodzajów protez znajdziesz na stronie protetyka stomatologiczna. W naszej klinice w Izmirze podczas pierwszego badania wspólnie oceniamy Twoje łuki zębowe, obecną protezę, jeśli ją masz, i Twoje oczekiwania.