Protez Diş Tedavisi

Protez, eksik bir dişin ya da artık kendini taşıyamayacak kadar harap olmuş bir dişin yerini alan yapay yapıdır. Halk arasında “protez” denince çoğu kişinin aklına geceleri bardağa konan takma diş gelir; oysa o bu ailenin yalnızca bir üyesi. Ağızda kalıcı olarak duran kron ve köprüler de protezdir, implantlara bağlanan dişler de.

Bu sayfa haritayı çiziyor: hangi protez türleri var, aralarındaki temel fark ne ve karar nasıl veriliyor. Her türün ayrıntısı kendi sayfasında.

Sabit protez ile hareketli protez arasındaki fark ne?

İlk ayrım, protezi kimin çıkarabildiği. Sabit protezi yalnızca hekim çıkarabilir; hareketli protezi hasta kendisi takar, çıkarır ve temizler.

Üçüncü bir yol ikisinin arasında duruyor: implant destekli protez. Burada hareketli bir protez implantlara tutturularak oynaması önlenebilir ya da bütün çene sabit bir köprüye çevrilebilir.

Hangi protez türleri var?

• Kron (kaplama): Kökü sağlam ama üst kısmı büyük madde kaybetmiş tek bir dişi örter. Malzeme seçimi için zirkonyum kaplama sayfasına bakabilirsiniz.
• Köprü: Boşluğun iki yanındaki dişlere tutturulan ve aradaki eksik dişi taşıyan tek parça sabit yapı.
• Parsiyel protez: Ağızda hâlâ diş varken eksikleri tamamlayan, kancalarla tutunan hareketli protez. Ayrıntısı parsiyel (kancalı) protez sayfasında.
• Tam protez: Çenede hiç diş kalmadığında dişetine ve damağa oturan protez; bkz. tam protez.
• İmplant üstü protez: Tek kron, köprü ya da tam çene protezin implantlara bağlanması. Bağlantı tiplerini implant üstü protez sayfasında karşılaştırdık.

Köprü ne zaman mantıklı, ne zaman değil?

Köprünün ayrı bir sayfası yok, çünkü kararı çoğu zaman implantla yan yana veriliyor. Köprü için boşluğun iki yanındaki dişler çepeçevre inceltilir ve aradaki dişi taşıyan yapı bunlara yapıştırılır. Bu dişler zaten büyük dolgulu ya da kaplamalıysa inceltme ciddi bir kayıp sayılmaz; köprü hızlı ve sağlam bir çözümdür. Komşular hiç dokunulmamış sağlam dişlerse durum değişir: tek bir eksik için iki sağlam dişi kesmek yerine diş implantı genellikle daha korumacı seçenektir.

Köprünün sınırı uzunluktur. Boşluk büyüdükçe dayanak dişlere binen yük artar; çok sayıda eksik dişi az sayıda dayanakla taşıyan köprüler daha çabuk sorun çıkarır. Ön bölgede tek diş eksikliğinde, komşu dişlerin arka yüzüne yapıştırılan kanatlı köprü daha az kesimle bir ara çözüm olabilir.

Karar neye göre veriliyor?

Muayenede tek bir “doğru protez” aramıyoruz; aşağıdaki sorulara verilen cevaplar seçenekleri kendiliğinden daraltıyor:

• Kaç diş, nerede eksik? En arkadaki dişler eksikse geride köprüyü taşıyacak diş yoktur; seçenek implant ya da hareketli protezdir.
• Kalan dişler ne durumda? Dişeti hastalığı yüzünden sallanan dişlere köprü ya da kanca yaslamak, yükü zayıf bir temele bindirmek demektir.
• Kemik yeterli mi? İmplant düşünülüyorsa tomografi bunu gösterir; yetersizse greft ya da farklı bir plan konuşulur.
• Genel sağlık ve el becerisi. Günlük bakımı zorlaştıran bir durum varsa temizlemesi kolay bir tasarım daha doğru olabilir.
• Beklenti ve takvim. Kimi hasta için “takıp çıkarmamak” önceliktir, kimi için kısa süre ya da daha az cerrahi.

Eksik dişin yerine her zaman bir şey koymak gerekir mi?

Çoğu zaman evet, ama her zaman değil. Boş kalan bir aralığa zamanla komşu dişler eğilir, karşı çenedeki diş boşluğa doğru uzar ve ısırma düzeni bozulur. Diş çekilen bölgede kemik de yavaş yavaş incelir; uzun süre beklemek sonraki seçenekleri daraltabilir.

Öte yandan en arkadaki büyük azı dişi eksikse ve karşısında da diş yoksa, yerine protez yapmak her hastaya kazanç getirmez. Böyle bir durumda boşluğu yalnızca takip etmeyi önermek de dürüst bir seçenektir; kararı birlikte veriyoruz.

Süreç genel olarak nasıl ilerliyor?

1. Muayene ve röntgen. Panoramik film, gerekirse 3B tomografi. Seçenekler süreleri ve sınırlarıyla birlikte konuşulur.
2. Ön tedaviler. Çürükler, kanal tedavileri, dişeti tedavisi ve gerekiyorsa çekimler protezden önce tamamlanır. Sorunlu bir dişin üzerine yapılan protez, o dişle birlikte kaybedilir.
3. Ölçü ve provalar. Türüne göre bir ile dört arasında prova; renk, biçim ve kapanış bu aşamada ayarlanır.
4. Teslim ve ayar. İlk günlerde küçük basınç noktaları ve kapanış için kısa kontrol randevuları verilir.

Diş çekildikten sonra dişeti ve kemik birkaç ay boyunca şekil değiştirir. Bu yüzden kalıcı protezden önce çoğu zaman bir geçiş dönemi planlanır; o sürede dişsiz kalmamanız için geçici bir çözüm yapılır.

Ücreti neye göre değişir?

Sağlık mevzuatı gereği tanıtım metninde rakam veremiyoruz; ücreti İzmir'deki kliniğimizde muayeneden sonra, size özel plan üzerinden öğreniyorsunuz. Belirleyen etkenler şunlar: protezin türü ve malzemesi (zirkonyum, metal destekli porselen, metal iskelet, akrilik), kaç diş ya da kaç birim yapılacağı, implant gerekip gerekmediği ve protezden önce hangi tedavilerin yapılacağı. SGK ve özel sigortanın neyi karşıladığını ayrı bir yazıda anlattık.