Parsiyel (Kancalı) Protez

Parsiyel protez, ağızda hâlâ dişler varken eksik olanların yerini alan ve hastanın kendisinin takıp çıkardığı protezdir. Yapay dişler bir kaide üzerinde durur; protez, kalan dişlere “kroşe” denen kancalarla tutunur. Çiğneme kuvvetinin bir kısmını kalan dişler, bir kısmını dişeti ve altındaki kemik taşır.

Diğer protez türleriyle genel karşılaştırmayı protez diş tedavisi sayfasında yaptık. Burada parsiyel protezin kendisine, türlerine ve günlük hayattaki yerine odaklanıyoruz.

Parsiyel protez hangi durumda akla gelir?

• Arka dişler eksikse: Boşluğun gerisinde köprüyü taşıyacak diş yoksa sabit köprü yapılamaz. Seçenek implant ya da parsiyel protezdir.
• Birden fazla boşluk varsa: Çenenin farklı yerlerindeki eksikler tek bir protezle tamamlanabilir.
• İmplant uygun değilse ya da istenmiyorsa: Genel sağlık, kemik yetersizliği, cerrahiden kaçınma isteği ya da takvim nedeniyle.
• Geçiş dönemi için: Çekim sonrası iyileşmeyi ya da implantların kaynaşmasını beklerken.

Tek bir eksik dişte, özellikle ön bölgede, parsiyel protez genellikle ilk seçenek olmaz; orada implant ya da köprü çoğu zaman daha rahat bir çözümdür.

Metal iskeletli mi, esnek mi?

Parsiyel protezler kaidelerinin malzemesine göre ayrılır ve bu fark sanıldığından daha önemlidir.

	Metal iskeletli	Esnek (termoplastik)	Akrilik
Yükü nereye verir	Dişlere oturan küçük tırnaklarla dişlere ve dişetine	Büyük ölçüde dişetine	Büyük ölçüde dişetine
Kancalar	Metal, bazı bölgelerde görünebilir	Dişeti renginde	Tel kanca
Ağızda kapladığı yer	İnce	Orta	Kalın
Tamir ve diş ekleme	Çoğu zaman mümkün	Sınırlı	Kolay
Tipik kullanım	Uzun süreli çözüm	Metal istemeyenler, ön bölge	Geçici dönem

Uzun süre kullanılacak bir parsiyelde çoğu zaman metal iskeleti öneriyoruz. Dişlere oturan tırnaklar protezin dişetine gömülmesini engeller. Esnek protezlerde bu destek genellikle olmadığından protez zamanla dişetine çöker ve altındaki kemik daha hızlı eriyebilir. Esnek protez kötü bir seçenek değil; ama sınırlarını bilerek seçilmeli.

Kancasız parsiyel mümkün mü?

Kancaların görünmesini istemeyen hastalar için hassas tutuculu (bağlantılı) parsiyel protez var. Kalan dişlere kron yapılır; kronların içine ya da yanına yerleştirilen küçük erkek–dişi parçalar protezi görünmeden tutar. Estetik sonucu iyidir, ancak dayanak dişlerin kaplanmasını gerektirir, yapımı daha uzundur ve tutucu parçalar zamanla değiştirilir. Birkaç implant yerleştirip protezi bunların üzerindeki tutuculara oturtmak da kancaya gerek bırakmayan bir başka yoldur; ayrıntısı implant üstü protez sayfasında.

Avantajları ve sınırları

Parsiyel protezin güçlü yanları gerçek: komşu dişler kesilmez ya da yalnızca küçük tırnak yuvaları açılır, cerrahi gerekmez, süreç birkaç haftada tamamlanır ve sonradan bir diş daha kaybedilirse metal iskelete çoğu zaman yeni diş eklenebilir. Maliyeti de genellikle sabit seçeneklerden düşüktür.

Sınırları da gerçek. Çiğneme verimi sabit dişler kadar değildir. Kancaların değdiği dişlerde plak daha kolay birikir; temizlik aksarsa bu dişlerde çürük ve dişeti sorunu hızlanır. Protezin dişetine oturan bölümlerinin altında kemik zamanla incelir; bu yüzden protezin birkaç yılda bir beslenerek yeniden oturtulması gerekebilir. Bu, özellikle arkasında diş olmayan uç bölümlerde belirgindir: protez çiğnerken orada hafifçe aşağı iner ve gevşeme ilk orada hissedilir.

Metal iskeletli parsiyel nasıl yapılır?

1. Muayene ve ön tedaviler: Röntgen çekilir; kancaların tutunacağı dişlerdeki çürük ve dişeti sorunları önce giderilir.
2. Dişlerin hazırlanması ve ölçü: Dayanak dişlerde tırnakların oturacağı küçük yuvalar açılır, ardından ayrıntılı ölçü alınır.
3. İskelet provası: Dökülen metal iskelet ağızda denenir; tam oturduğu ve kancaların dişleri zorlamadığı kontrol edilir.
4. Diş provası: Yapay dişler mum üzerinde dizilir; renk, boy ve kapanış bu aşamada ayarlanır.
5. Teslim ve ayar: Protez takılır, takıp çıkarma birlikte denenir, ilk haftalarda kısa ayar randevuları yapılır.

İlk haftalarda neler oluyor?

İlk günlerde ağız protezi yabancı bir cisim olarak algılar: tükürük artar, bazı sesler farklı çıkar, dil sürekli kenarları yoklar. Bunlar genellikle birkaç hafta içinde azalır. Basınç yapan bir nokta oluşursa protezi kendiniz törpülemeyin; İzmir'deki kliniğimizde kısa bir ayar randevusunda düzeltiyoruz. Protezi takarken parmaklarınızla yerine yerleştirin, dişlerinizle ısırarak oturtmayın; kancalar bu şekilde eğilir ve tutuş bozulur.

Günlük bakım nasıl olmalı?

• Yemeklerden sonra mümkünse çıkarıp suyla çalkalayın; günde en az bir kez ayrı ve yumuşak bir fırçayla fırçalayın.
• Fırçalarken lavaboya su doldurun ya da altına havlu serin; düşen protez kırılabilir, kancası eğilebilir.
• Kancaların tutunduğu dişleri ayrıca ve özenle fırçalayın; protezi taşıyan onlardır.
• Geceleri protezi çıkarıp temiz su ya da protez temizleme solüsyonu içinde saklayın. Metal iskeletli protezleri çamaşır suyuyla temizlemeyin; metal kararır ve yıpranır.
• Yılda en az bir, tercihen iki kez kontrole gelin; uyum ve kancaların gerginliği orada değerlendirilir.