Urazy zębów: złamany i wybity ząb

Uraz zęba to złamanie zęba, jego przemieszczenie albo całkowite wybicie z zębodołu w wyniku upadku, uderzenia, kontuzji sportowej lub wypadku drogowego. Najczęściej zdarza się w dzieciństwie i w wieku nastoletnim: u maluchów uczących się chodzić, na placu zabaw, na rowerze i w sportach kontaktowych. Zwykle dotyczy górnych zębów przednich.

O wyniku leczenia urazu często decyduje nie dentysta, lecz dorosły, który jest obok w chwili wypadku. Dlatego ta strona najpierw opisuje, co zrobić w pierwszej godzinie, a potem, co dzieje się w gabinecie.

Na co zwrócić uwagę w pierwszej kolejności?

Najpierw na dziecko, potem na ząb. Utrata przytomności, wymioty, silny ból głowy, oszołomienie, krew lub płyn wypływający z nosa albo ucha to objawy urazu głowy; wtedy jedź prosto na szpitalny oddział ratunkowy lub wezwij pogotowie, a ząb poczeka. Jeśli po wypadku pojawia się kaszel lub duszność, a odłamka zęba nie da się znaleźć, weź pod uwagę, że mógł dostać się do dróg oddechowych, i zgłoś się na oddział ratunkowy. Przy głębokim rozcięciu wargi lub krwawieniu, które nie ustaje, uciskaj ranę czystą tkaniną i jedź po pomoc; może być potrzebne szycie. Jeśli rana lub ząb miały kontakt z ziemią, zapytaj lekarza rodzinnego, czy szczepienia przeciw tężcowi są aktualne.

Wybity ząb stały: co zrobić w ciągu pierwszych 60 minut?

Szansa na uratowanie zęba stałego, który całkowicie wypadł z zębodołu, zależy od tego, czy komórki na powierzchni korzenia pozostaną żywe. Gdy wyschną, szybko obumierają. Zachowaj spokój i zrób, co następuje:

1. Znajdź ząb i trzymaj go za koronę, czyli białą część widoczną w ustach. Nie dotykaj korzenia.
2. Jeśli jest brudny, opłucz go pod zimną bieżącą wodą przez najwyżej dziesięć sekund. Nie szoruj, nie pocieraj, nie używaj mydła ani alkoholu.
3. Jeśli to możliwe, włóż go z powrotem. Jeśli dziecko jest spokojne, wciśnij ząb, ustawiony właściwą stroną, do zębodołu i utrzymaj go na miejscu, każąc dziecku zagryźć czystą chusteczkę lub gazik.
4. Jeśli nie możesz go włożyć, umieść go w mleku. Gdy nie ma mleka, nada się sól fizjologiczna albo własna ślina dziecka zebrana do pojemniczka. Nie zawijaj zęba w chusteczkę i nie pozwól mu wyschnąć.
5. Natychmiast jedź do dentysty. Jeśli jesteś w Izmirze, zadzwoń do nas z drogi, żebyśmy mogli się przygotować; jeśli nie, jedź do najbliższego dentysty lub na oddział ratunkowy. Gdy ząb pozostaje poza jamą ustną w suchych warunkach dłużej niż 60 minut, szansa powodzenia wyraźnie spada; im szybciej, tym lepiej.

W gabinecie umieszczamy ząb w zębodole albo sprawdzamy, czy został prawidłowo włożony, a następnie unieruchamiamy go do sąsiednich zębów szyną z cienkiego drutu i kompozytu, zwykle na dwa tygodnie.

Dlaczego wybitego zęba mlecznego nie wkłada się z powrotem?

Tuż za korzeniem zęba mlecznego rozwija się zawiązek zęba stałego. Wciśnięcie wybitego zęba mlecznego z powrotem do zębodołu może ten zawiązek uszkodzić i niesie ryzyko zakażenia. Dlatego zębów mlecznych nie replantujemy. Mimo to tego samego dnia pokaż dziecko dentyście, nam albo, jeśli nie jesteś w Izmirze, najbliższemu: sprawdzamy, czy nie został fragment korzenia, czy nie są uszkodzone warga i dziąsło oraz czy ząb rzeczywiście wypadł, czy może został wbity w dziąsło. Przedwczesna utrata mlecznego zęba przedniego zwykle nie powoduje istotnej utraty miejsca; jeśli wymaga tego wygląd lub mowa, rozmawiamy o utrzymywaczu przestrzeni.

Złamany lub przemieszczony ząb: co dalej?

Jeśli znajdziesz odłamany fragment, przywieź go w szklance wody lub mleka; w odpowiednich przypadkach można go przykleić z powrotem.

Co oznacza zmiana koloru zęba i po co kontrole?

Skutki urazu czasem ujawniają się dopiero po kilku tygodniach, bo naczynia krwionośne prowadzące do miazgi mogły zostać uszkodzone w chwili wypadku. Dlatego wykonujemy kontrole z RTG w pierwszych tygodniach, a następnie mniej więcej po 3 miesiącach, 6 miesiącach i roku; przy niektórych urazach obserwacja trwa kilka lat. Jeśli zauważysz którykolwiek z poniższych objawów, nie czekaj na zaplanowaną kontrolę i zgłoś się do dentysty:

• ząb szarzeje lub ciemnieje,
• na dziąśle pojawia się krostka przypominająca pryszcz albo obrzęk,
• ból, który nie mija, lub ząb, który znów zaczyna się ruszać.

Zmiana koloru nie zawsze oznacza, że miazga obumarła. Zwłaszcza w zębach mlecznych szary kolor może z czasem się rozjaśnić; czasem wnętrze zęba ulega zwapnieniu i ząb nabiera żółtawego odcienia, a wtedy zwykle wystarcza obserwacja. Ząb stały z objawami zakażenia wymaga leczenia kanałowego. W replantowanym zębie z w pełni ukształtowanym korzeniem leczenie kanałowe rozpoczyna się zwykle w ciągu pierwszych dwóch tygodni; w młodych zębach, których korzeń wciąż się rozwija, decydujemy, obserwując, czy miazga ma szansę się zregenerować. Po urazach zębów mlecznych obserwujemy dziecko aż do wyrżnięcia zęba stałego, sprawdzając, czy jego szkliwo nie ma przebarwień lub wad kształtu.

Nastolatek stracił stały ząb przedni: co dalej i jak zapobiegać urazom?

Gdy stałego zęba przedniego nie da się uratować, rozwiązaniem docelowym jest najczęściej implant zębowy. Implantu nie wszczepia się jednak przed zakończeniem wzrostu szczęk, bo w przeciwieństwie do sąsiednich zębów nie przemieszcza się on razem z rosnącą kością. Do tego czasu lukę utrzymuje tymczasowa proteza lub most adhezyjny, przyklejany do sąsiednich zębów.

Najskuteczniejszą ochroną jest ochraniacz na zęby w sportach kontaktowych; ochraniacze wykonane na wymiar na podstawie wycisku lepiej przylegają niż gotowe i mniej utrudniają mówienie. U dzieci z wyraźnie wysuniętymi górnymi zębami przednimi ryzyko złamania jest większe, więc konsultacja ortodontyczna przydaje się także z tego powodu.