Zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego

Staw skroniowo-żuchwowy (w skrócie SSŻ) to miejsce tuż przed uchem, w którym żuchwa łączy się z czaszką. Pracuje bez przerwy — gdy mówisz, żujesz i ziewasz. Wewnątrz stawu, między dwiema powierzchniami kostnymi, znajduje się niewielki krążek stawowy, który działa jak poduszka. Zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego to grupa dolegliwości bólowych i problemów z ruchomością, których źródłem jest sam staw, ten krążek albo mięśnie poruszające żuchwą. Najczęściej spotykany jest zresztą nie ból stawu, tylko ból mięśniowy.

Zdecydowana większość dolegliwości nie wymaga operacji i z czasem ustępuje dzięki prostym, odwracalnym metodom. Na tej stronie wyjaśniamy, co oznaczają poszczególne objawy, kiedy wystarczy obserwacja, a kiedy potrzebna jest dalsza diagnostyka.

Jakie objawy pochodzą ze stawu skroniowo-żuchwowego?

• Ból przed uchem, w skroni lub przy kącie żuchwy; zmęczenie narastające podczas żucia
• Trzask przy otwieraniu i zamykaniu ust, czasem odgłos przypominający tarcie piasku
• Niemożność pełnego otwarcia ust albo zbaczanie żuchwy w bok podczas otwierania
• Chwilowe zacinanie się żuchwy, uczucie blokady
• Uczucie pełności lub ból ucha mimo prawidłowego wyniku badania uszu

Takie objawy mogą mieć też inne źródło: stan zapalny zęba trzonowego, zapalenie zatok czy infekcja ucha potrafią naśladować ból stawu skroniowo-żuchwowego. Pierwszym zadaniem badania jest ich wykluczenie. Dolegliwości stawu skroniowo-żuchwowego są częstsze u kobiet i u młodych dorosłych, ale mogą pojawić się w każdym wieku.

Czy trzaski w stawie trzeba leczyć?

Zwykle nie. Wiele osób ma w stawie trzask, który nie sprawia bólu i może latami pozostawać bez zmian. Najczęściej oznacza on, że krążek wraca na swoje miejsce podczas otwierania ust. Jeśli nie ma bólu, blokowania ani ograniczenia otwierania ust, nie proponujemy leczenia z powodu samego dźwięku; wyjaśniamy, przy jakich zmianach trzeba wrócić na wizytę, i obserwujemy.

Inaczej jest, gdy trzask znika, a w jego miejsce pojawia się niemożność pełnego otwarcia ust: krążek może już nie wracać na swoje miejsce. Ważne, by taki obraz zobaczyć wcześnie.

Dlaczego zaczynamy od metod zachowawczych?

Dolegliwości stawu i mięśni żucia mają falujący przebieg: nasilają się w okresach stresu, a potem mogą samoistnie słabnąć. Dlatego na pierwszym etapie nie wykonujemy żadnych nieodwracalnych zabiegów. Leczenie zachowawcze obejmuje:

1. Odciążenie żuchwy. Przez kilka tygodni miękka dieta, przerwa od twardych i ciągnących się pokarmów, unikanie szerokiego otwierania ust; przy ziewaniu podtrzymywanie żuchwy dłonią.
2. Rezygnacja z obciążających nawyków. Żucie gumy, obgryzanie paznokci i długopisów, zaciskanie zębów w ciągu dnia, przytrzymywanie telefonu między barkiem a brodą.
3. Ciepło i ćwiczenia. Ciepłe okłady na mięśnie oraz pokazane Ci kontrolowane ruchy otwierania, zamykania i rozciągania.
4. Szyna nocna. Jeśli towarzyszy temu nocne zaciskanie lub zgrzytanie, szyna okluzyjna z twardego akrylu może zmniejszyć obciążenie mięśni i stawu.
5. Leki. W razie potrzeby krótkotrwale lek przeciwbólowy lub rozluźniający mięśnie — na zalecenie lekarza i przez ograniczony czas.

U większości pacjentów dolegliwości wyraźnie słabną w ciągu od kilku tygodni do kilku miesięcy. U części osób proces ułatwia fizjoterapia. Podczas wizyt kontrolnych mierzymy otwarcie ust w milimetrach, a ból oceniamy razem z Tobą w skali punktowej; dzięki temu o kolejnym kroku decydujemy na podstawie mierzalnej zmiany, a nie wrażenia, że „jest chyba trochę lepiej”. Jeśli ważną częścią obrazu jest nocne zaciskanie, zalecenia ze strony leczenie bruksizmu dotyczą także Ciebie.

Czy szlifowanie zębów lub korony rozwiązują problem?

„Korygowanie” zgryzu przez szlifowanie zębów, zakładanie koron na wiele zębów naraz czy rozpoczynanie leczenia ortodontycznego wyłącznie z tego powodu nie jest według aktualnej wiedzy metodą pierwszego wyboru przy dolegliwościach stawu. Tych zabiegów nie da się cofnąć i nic nie wskazuje na to, że dolegliwości po nich ustąpią. Jeśli wada zgryzu i tak wymaga leczenia z innych powodów — na przykład planowane jest leczenie ortodontyczne — to osobna decyzja; sam ból stawu nie jest jednak powodem, by szlifować zdrowe zęby.

Kiedy potrzebne są badania obrazowe?

Nie przy każdym bólu żuchwy wykonujemy zdjęcia. Po badaniu planujemy diagnostykę obrazową, jeśli występuje jedno z poniższych:

• Ból lub trudność z otwieraniem ust, które nie ustępują po kilku tygodniach leczenia zachowawczego
• Trzeszczenie w stawie i podejrzenie zmian w kości
• Dolegliwości, które zaczęły się po uderzeniu, upadku lub wypadku
• Szybka zmiana zgryzu — zęby nie schodzą się już tak jak wcześniej

Zdjęcie pantomograficzne daje ogólny obraz. Jeśli trzeba dokładnie obejrzeć strukturę kości, zlecamy tomografię 3D, a jeśli trzeba sprawdzić położenie krążka — rezonans magnetyczny; krążek jest tkanką miękką, więc widać go w rezonansie, a nie na zdjęciu RTG. Co pokazuje każde z tych badań, opisaliśmy na stronie diagnostyka i RTG zębów.

Kiedy kierujemy Cię do innego specjalisty?

Blokada, która nie ustępuje od tygodni, postępujące uszkodzenie stawu albo dolegliwości, które nie reagują na leczenie zachowawcze, wymagają konsultacji chirurga szczękowo-twarzowego. Na tym etapie w grę wchodzą niewielkie zabiegi, takie jak płukanie stawu (artrocenteza); operacja otwarta jest potrzebna rzadko. Jeśli bolą i puchną liczne stawy, a rano występuje sztywność, prosimy o opinię reumatologa; przy drętwieniu twarzy lub trudnym do opisania, piekącym bólu — neurologa. Kierując Cię dalej — do specjalisty w Izmirze lub do lekarza w Twoim kraju — przekazujemy na piśmie wyniki badania i zdjęcia, więc nie musisz wykonywać tych samych badań od nowa.

Kiedy nie czekać

Jeśli usta pozostają otwarte i nie da się ich zamknąć (zwichnięcie żuchwy), jeśli po urazie zmienił się zgryz albo pojawił się obrzęk twarzy, gorączka, trudności z przełykaniem lub nagłe drętwienie — nie czekaj. Jeszcze tego samego dnia zgłoś się do lekarza lub na oddział ratunkowy; jeśli nie jesteś w Izmirze, do najbliższej placówki. Nie próbuj samodzielnie nastawiać zwichniętej żuchwy.