Porselen Inlay / Onlay Dolgu

Inlay ve onlay, ağızda doğrudan şekillendirilen bir dolgu yerine, ölçüye göre ağız dışında üretilip dişe yapıştırılan dolgulardır; bu yüzden “endirekt dolgu” da denir. Inlay, dişin çiğneme yüzeyindeki tümsekler arasında kalan boşluğu doldurur. Onlay ise bir ya da birkaç tümseği de örterek dişin daha geniş bir bölümünü kapatır. Bütün çiğneme yüzeyini örten geniş onlaylara bazen “overlay” de deniyor.

Seramikten yapıldığında dişe yapışarak bütünleşir, renklenmez ve büyük kompozit dolguların ağızda sertleşirken yaşadığı büzülme sorununu taşımaz. Asıl yeri, normal dolgu için fazla büyük, kaplama için fazla sağlam dişlerdir. Bu sayfa seramik olanları anlatıyor; kompozit seçeneğe aşağıda kısaca değiniyoruz.

Dolgu, inlay, onlay ve kaplama arasındaki fark

	Kompozit dolgu	Inlay	Onlay	Kaplama
Neyi kapatır	Küçük–orta boşluk	Tümsekler arası	Bir ya da birkaç tümsek	Dişin tamamı
Sağlam dokudan kayıp	En az	Az	Az–orta	Çepeçevre
Nerede üretilir	Ağızda	Ağız dışında	Ağız dışında	Ağız dışında
Seans	1	1–2	1–2	2

Ne zaman büyük bir dolgudan daha iyi?

Kavite büyüdükçe ağızda yapılan kompozit dolgunun sınırları belirginleşir. Malzeme sertleşirken hafifçe büzülür; büyük bir dolguda bu büzülme kenarlarda aralık, çiğnerken hassasiyet ve zamanla yeniden çürük olarak geri dönebilir. Komşu dişe değen yüzeyi ağız içinde düzgün şekillendirmek de zorlaşır; yemek sıkışması bunun tipik sonucudur.

Inlay ya da onlayı genellikle şu durumlarda konuşuyoruz:

• Eski ve büyük bir amalgam ya da kompozit dolgu kırılmış veya altında çürük başlamışsa
• Bir tümsek çatlamış ya da duvarı çok incelmişse; onlay tümseği örterek kırılmasını önler
• Kanal tedavisi görmüş bir azı dişinde yeterli doku kaldıysa, kaplamaya geçmeden önce
• Komşu dişle temas noktası dolguyla bir türlü düzgün kurulamıyorsa

Bu durumların hiçbiri tek başına inlayı zorunlu kılmaz. Muayenede dişin kalan duvarlarına, kapanışınıza ve diş sıkma alışkanlığınıza bakıp dolgu, onlay ve kaplama seçeneklerini yan yana konuşuyoruz.

Ne zaman gerekmez, ne zaman yetmez?

Küçük ve orta boyutlu çürüklerde inlay gereksizdir. Ölçüyle üretilen bir parçanın yerine oturabilmesi için kavitenin belirli bir geometriye getirilmesi gerekir; küçük bir boşlukta bu, sağlam dokudan gereksiz kayıp demektir. Orada doğru tedavi ağızda yapılan kompozit dolgu.

Öbür uçta, dişin duvarlarının büyük kısmı kaybedilmişse ya da kırık dişetinin çok altına iniyorsa yapıştırma tekniği güvenle uygulanamaz. Seramik dolgunun uzun ömürlü olması, yapıştırma sırasında bölgenin tükürükten tamamen yalıtılabilmesine bağlı. Bu durumlarda zirkonyum kaplama daha güvenilir bir seçenektir.

Porselen mi, kompozit inlay mı?

Inlay ve onlay laboratuvarda sertleştirilmiş kompozitten de üretilebiliyor. İkisinin artıları farklı:

• Seramik parlaklığını ve rengini yıllarca korur, aşınmaya dayanıklıdır ve dişetiyle uyumludur. Buna karşılık çok ince bırakılması gereken bölgelerde kırılabilir; kırıldığında çoğu zaman yenisi yapılır.
• Kompozit daha esnektir, karşı dişi daha az aşındırır ve küçük kırıkları ağızda tamir edilebilir. Zamanla renk alır ve seramiğe göre daha hızlı aşınır.

Diş sıkma, kalan diş duvarlarının kalınlığı ve karşı çenedeki dişin cinsi seçimi belirleyen başlıca etkenler. Bu sayfanın konusu porselen olsa da bazı dişlerde kompoziti önermek daha doğru oluyor.

İşlem 1–2 seansta nasıl ilerliyor?

1. Hazırlık: Lokal anestezi altında eski dolgu ve çürük temizlenir, kavite seramiğin oturacağı biçime getirilir.
2. Ölçü: Dijital tarama ya da klasik ölçüyle dişin şekli kaydedilir, renk seçilir.
3. Geçici dolgu: Seramik parça üretilirken diş geçici bir dolguyla kapatılır. Bu dönemde o taraftan sert ve yapışkan yiyecekleri çiğnemeyin.
4. Prova ve yapıştırma: Parça ağızda denenir; kenar uyumu, temas noktaları ve kapanış kontrol edilir. Ardından diş, çoğu zaman etrafına geçirilen ince bir lastik örtüyle tükürükten yalıtılır; parça yapıştırıcı simanla sabitlenir ve cilalanır.

Parça aynı gün dijital olarak üretilebiliyorsa işlem tek seansta biter; laboratuvarda üretildiğinde iki seans arası genellikle birkaç gündür. İşlem sırasında anestezi sayesinde genellikle ağrı hissedilmez; sonrasında birkaç gün soğuğa ya da çiğnemeye karşı hafif hassasiyet olabilir.

Ne kadar dayanır, nasıl korunur?

Çalışmalar, doğru seçilmiş vakalarda seramik inlay ve onlayların büyük çoğunluğunun on yılı aştığını gösteriyor. Bakımı doğal diş gibidir: fırça, diş ipi ve düzenli kontrol. Zayıf nokta, seramikle dişin birleştiği sınırdır; orada başlayan bir çürüğü erken yakalamak için kontrolleri aksatmayın. Kapanış ayarı sırasında seramik yüzey tesviye edildiyse yeniden cilalanması önemlidir; pürüzlü seramik karşı dişteki mineyi aşındırabilir. Gece diş sıkıyorsanız gece plağı hem seramiği hem karşı dişleri korur.

Ücreti neye göre değişir?

Sağlık mevzuatı gereği tanıtım metninde rakam veremiyoruz; ücreti İzmir'deki kliniğimizde muayene ve röntgenden sonra öğreniyorsunuz. Belirleyen etkenler: inlay mı onlay mı olduğu, seramiğin türü, kaç dişe yapılacağı ve öncesinde kanal tedavisi gibi bir işlem gerekip gerekmediği.