Oral Diagnoz ve Radyoloji

Oral diagnoz, tedaviden önce yapılan değerlendirmedir: şikâyetinizi dinlemek, sağlık geçmişinizi öğrenmek, ağzınızı ve çevresini muayene etmek ve gerekiyorsa röntgenle gözün görmediğini görmek. Radyoloji bu sürecin görüntüleme kısmıdır. Amaç tek bir dişe değil ağzın tamamına bakıp neyin acil olduğunu, neyin bekleyebileceğini ve neyin hiç gerekmediğini ortaya koymak.

Yanlış ya da eksik tedavilerin önemli bir kısmı aceleye gelmiş bir ilk muayeneden çıkar. Bu yüzden ilk randevuyu bir formalite olarak değil, bütün planın temeli olarak görüyoruz.

İlk muayenede sırasıyla ne yapıyoruz?

1. Şikâyet ve beklenti. Neden geldiğiniz, ne zamandır sürdüğü, sizi en çok neyin rahatsız ettiği.
2. Sağlık geçmişi. Kronik hastalıklar, kullandığınız ilaçlar (özellikle kan sulandırıcılar ve kemik erimesi ilaçları), alerjiler, gebelik, sigara. Bunlar hangi tedavinin nasıl yapılacağını doğrudan değiştirir.
3. Ağız dışı muayene. Yüz simetrisi, boyundaki lenf bezleri, çene eklemi ve çiğneme kasları.
4. Ağız içi muayene. Dişler, mevcut dolgu ve kaplamalar, çürükler, diş eti cepleri, kapanış; dil, damak, yanak içi ve ağız tabanındaki yumuşak dokular.
5. Gerekirse ek testler. Dişin canlılığını anlamak için soğuk testi, vurma ve ısırma testleri.
6. Görüntüleme. Muayenede görülenlerin gerektirdiği ölçüde.

Yumuşak doku muayenesi atlanmaması gereken bir adım. İki haftadan uzun süren yara, beyaz ya da kırmızı leke, açıklanamayan şişlik ya da sertlik gördüğümüzde bunu kayda geçirir, gerekiyorsa ileri inceleme için yönlendiririz.

Hangi röntgen ne zaman çekilir?

Her röntgen farklı bir şey gösterir; biri diğerinin yerine geçmez.

Görüntü	Neyi gösterir	Ne zaman gerekir
Panoramik	İki çeneyi, tüm dişleri, gömülü dişleri, çene eklemini ve sinüslerin alt kısmını tek filmde	İlk muayenede genel bakış, gömülü diş, kapsamlı planlama
Periapikal	Bir iki dişi kök ucuna ve çevresindeki kemiğe kadar yüksek ayrıntıyla	Ağrıyan diş, kök ucu iltihabı, kanal tedavisi aşamaları
Bitewing (kanat-ısırma)	Alt ve üst arka dişlerin taçlarını ve diş arası kemik seviyesini birlikte	Gözle görülmeyen diş arası çürükler, dolgu altı çürük takibi
3B tomografi (CBCT)	Kemiği ve dişleri üç boyutlu, kesit kesit	İmplant planlaması, sinire yakın gömülü diş, karmaşık kanal ve kist vakaları

Panoramik geniş bir harita verir ama ayrıntısı sınırlıdır; diş arasındaki başlangıç çürüklerini ve küçük kök ucu lezyonlarını kaçırabilir. Bu yüzden panoramiğin yanında gerektiğinde periapikal ya da bitewing film istenir. Ortodonti planlamasında bunlara yan kafa (sefalometrik) filmi eklenir.

3B tomografi her zaman gerekli mi?

Hayır. Tomografi, iki boyutlu filmin cevap veremediği bir soru olduğunda çekilir. İmplant planlarken kemiğin genişliğini, sinir kanalına ve sinüse olan mesafeyi milimetrik görmek gerekir. Alt 20'lik dişin kökleri panoramikte sinire çok yakın görünüyorsa gerçek ilişkiyi tomografi gösterir. Kanalı bulunamayan ya da tedaviye rağmen iyileşmeyen dişlerde de yol gösterir. Ama rutin bir kontrol ya da bir dolgu kararı için tomografi çekmek gereksiz radyasyon ve gereksiz masraftır.

Diş röntgeninde ne kadar radyasyon alıyorum?

Hepimiz topraktan, havadan ve uzaydan her gün doğal bir arka plan radyasyonu alıyoruz. Diş röntgenleri tıbbi görüntülemeler arasında en düşük dozlu olanlardandır. Ağız içi tek bir filmin dozu kabaca bir günlük doğal radyasyon mertebesinde ya da daha azdır; panoramik birkaç günlüğe denk gelir. Tomografinin dozu cihaza ve taranan alanın genişliğine göre değişir ve iki boyutlu filmlerden belirgin şekilde yüksektir.

İlkemiz basit: her film, bir tedavi kararını değiştirecekse çekilir. Yakın zamanda başka bir yerde çekilmiş, okunaklı filmleriniz varsa getirin; yeniden çekmek gerekmeyebilir. Gebeyseniz ya da gebelik olasılığı varsa mutlaka söyleyin; acil olmayan görüntülemeyi doğum sonrasına bırakıyoruz.

Muayeneden yazılı tedavi planına

Muayene ve filmler değerlendirildikten sonra size yazılı bir plan veriyoruz. Planda şunlar yer alır:

• Tespit edilen sorunların listesi, diş diş
• Her biri için seçenekler ve alternatifler; bazen "şimdilik izleyelim" de bunlardan biri
• Öncelik sırası: önce ağrı ve enfeksiyon, sonra diş eti, ardından dolgu ve kanal tedavisi gibi dişi koruyan işler, en son protez ve estetik
• Tahmini seans sayısı ve süre

Bu sıra keyfi değil. Diş eti iltihabı tedavi edilmeden yapılan bir kaplamanın kenarı uzun süre sağlıklı kalmaz; enfeksiyonu çözülmemiş bir dişin üzerine kurulan protez de kalıcı olmaz. Planı alıp düşünebilir, isterseniz başka bir hekime de gösterebilirsiniz; filmlerinizin kopyasını vermek bizim için olağan bir iş. Klinik seçerken nelere bakılabileceğini Bayraklı ve Bornova'da klinik seçimi yazımızda topladık.

Ücret ve kontrol sıklığı

Muayene ve görüntülemenin ücreti hangi filmlerin gerektiğine göre değişir; sağlık mevzuatı gereği tanıtım metninde rakam verilemiyor, İzmir'deki kliniğimizde randevu sırasında öğreniyorsunuz. Sonraki kontrollerin sıklığı çürük ve diş eti riskinize göre belirlenir: kimi hasta için altı ayda bir, kimi için yılda bir yeterli. Bitewing filmleri de her kontrolde değil, riskinize göre belirlenen aralıklarla çekiyoruz.